Biyoloji öğretmen adaylarının kutup konularındaki farkındalık düzeylerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMMÜ GÜLSÜM ÖZKAN
Danışman: SULTAN ÇIKRIK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, biyoloji öğretmen adaylarının kutup konuları hakkındaki farkındalık düzeylerini belirlemek ve bu düzeyin cinsiyet ve sınıf seviyesi gibi demografik özelliklerle nasıl ilişkili olduğunu analiz etmektir. Günümüzün en büyük sorunlarından biri olan iklim değişikliğinin en belirgin gözlemlendiği bölgeler kutup bölgeleridir. Yer kürenin bu bölümlerine ait farkındalığın yükselmesi iklim sorunlarını anlama ve çözmede katkı sağlayacaktır. Eğitimin en önemli faktörlerinden olan öğretmenlerin konuya dair farkındalık seviyeleri gelecek nesillerde sorunu kabul edilerek, çözüm üretilmesi ve en az etkiyle yaşamın sürdürülmesi adına kıymetli katkılara sahiptir. Bu çalışma 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde bir devlet üniversitesinin biyoloji öğretmenliği lisans programında öğrenim görmekte olan 58 biyoloji öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Karma desen kullanılarak tasarlanan çalışmada, nicel ve nitel veri toplama yöntemleri bütünleştirilmiştir. Veriler, Demografik Bilgi Formu, Kutup Farkındalık Ölçeği ve Yapılandırılmış Görüşme Formu aracılığıyla toplanmıştır. Çalışmanın bulguları, öğretmen adaylarının kutup konularında genel olarak ortalama düzeyin üzerinde bir farkındalığa sahip olduğunu göstermektedir. Ancak, bu genel farkındalığın altında yatan bilgi düzeyinin incelenen konu alanlarına göre önemli farklılıklar gösterdiği gözlemlenmiştir. Katılımcıların coğrafi tanımlamalar ve temel fiziksel özellikler gibi genel konularda nispeten daha yüksek farkındalık seviyesine sahip oldukları anlaşılırken, ulusal bilimsel faaliyetler, kutup ekosistemlerinin biyolojik çeşitliliği ve atmosferik olaylar gibi daha özelleşmiş ve derinlemesine bilgi gerektiren konularda belirgin eksiklikler tespit edilmiştir. Demografik değişkenler açısından yapılan analizler, katılımcıların farkındalık düzeylerinin cinsiyetlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Sınıf düzeyi ile genel farkındalık arasında da anlamlı bir ilişki bulunmamakla birlikte, belirli bir konu alanında üst sınıf öğrencileri lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılaşma gözlenmiştir. Nitel verilerden elde edilen sonuçlar, katılımcıların bilgi yapısının çoğunlukla yüzeysel ve bağlamdan kopuk olduğunu, kutup bilimlerinin disiplinler arası ve küresel boyutuna ilişkin sistemli bir kavrayışın eksikliğine işaret etmektedir. Bu araştırmanın sonuçları, biyoloji öğretmeni yetiştirme programlarının, geleceğin öğretmenlerini kutup bilimlerinin önemi ve karmaşıklığı konusunda daha donanımlı hale getirecek şekilde yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, özellikle müfredata kutup konularının entegrasyonu, öğretim materyali geliştirilmesi ve öğretmen adaylarının bu alandaki güncel gelişmelerle buluşturulması için kaynaklık sağlamaktadır.