Biyoloji eğitimi lisansüstü öğrencilerinin yapay zekâ kullanım durumlarının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYTAÇ BAŞARAN
Danışman: Sultan Çıkrık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, biyoloji eğitimi lisansüstü öğrencilerinin yapay zekâ teknolojilerini nasıl kullandıklarını incelemektir. Bu araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgu bilim deseni kullanılmıştır. Araştırma, katılımın gönüllülüğü esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma desenine uygun olacak şekilde 19 öğrenciye erişilmiştir. Elde edilen verilere göre, katılımcıların yapay zekâya ilişkin görüşleri ve kullanım durumları çeşitli temalar altında incelenmiştir. Yapay zekâ kavramını tanımlamada "Yapay Zekânın Özellikleri" ve "Toplumsal Algı" temaları öne çıkmış, bu bağlamda katılımcılar yapay zekâyı "insan zekâsını taklit etme" ve "iş kolaylığı" sağlama yönleriyle tanımlamıştır. Katılımcıların %68,42'si yapay zekâ veya dijital teknolojilerle ilgili eğitim almadığını belirtmiştir. Biyoloji eğitimi lisansüstü öğrencilerinin yapay zekâ araçlarını kullanımında, en sık tercih edilen uygulamanın %51,72 ile ChatGPT olduğu, kullanım amaçlarının ise araştırma yapma, bilgi edinme ve fikir alma olduğu tespit edilmiştir. Her gün kullanan ve nadiren kullananların oranları eşit (%36,84) olarak belirlenmiştir. Teknolojiye erişimde herhangi bir sorun yaşanmazken, katılımcıların %57,89'u mali engellerle karşılaştığını ifade etmiştir. Katılımcıların yapay zekâ konusundaki yeterlilik algıları "Yeterli Hissetme", "Yetersiz Hissetme" ve "İlgi Duymama" temaları altında değerlendirilmiştir. Katılımcıların büyük bir kısmı kendini yetersiz görmüş ve %33,34'ü eğitime ihtiyaç duyduğunu belirtmiştir. Yapay zekânın biyoloji eğitimindeki rolü, ders materyali geliştirme ve derslerin anlaşılabilirliğini artırma gibi katkılar çerçevesinde ele alınmıştır. Katılımcılar, yapay zekânın biyoloji eğitimindeki kullanımını artırmak için uygulamaların tanıtılması, biyolojiye özel araçların geliştirilmesi ve lisans müfredatına eklenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Yapay zekâya güven konusunda temkinli bir yaklaşım öne çıkarken, %39,13'ü kısmen güvendiğini ifade etmiştir. Eğitim süreçlerine katkıları arasında zaman yönetimi, öğrenme-öğretme süreçlerinin desteklenmesi ve akademik destek ön plana çıkmıştır. Yapay zekânın eleştirel düşünme ve hazır bilgiye yönelme üzerindeki etkileri tartışılmış, doğru kullanıldığında eleştirel düşünmeyi teşvik ettiği, ancak hazır bilgiye yönelmenin düşünme tembelliğine yol açabileceği belirtilmiştir. Etik sorunlarla ilgili olarak, doğru kullanım ve kontrol ile etik sorunların önlenebileceği görüşü ağırlık kazanmıştır. Yapay zekâyı tercih etmeme nedenleri ise geleneksel yöntemlere bağlılık ve emek vermenin daha doğru olduğu inancıyla ilişkilendirilmiştir. Sonuç olarak, katılımcıların %68,42'si yapay zekâ derslerinin biyoloji müfredatına eklenmesini desteklerken, yapay zekâ kullanımıyla ilgili deneyimlerin zamanla değiştiği ve verimli hale geldiği belirtilmiştir.