Türkiye'de yürütülen biyoeşdeğerlik çalışmalarında karşılaşılan advers olayların incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞRI GÜRER
Danışman: Gonca Çakmak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'de jenerik ilaç üretimi ve kullanımı; daha ekonomik olmaları, farklı ilaç formları ile daha geniş hasta kitlesine ulaşabilmeleri nedeniyle giderek artmaktadır. Türkiye'de biyoeşdeğerlik çalışmaları ile ilgili yönetmelik 1994 yılında yayınlanmış, 2000 yılı itibarıyla jenerik ilaçların ruhsatlandırılabilmesi için biyoeşdeğerlik çalışmalarını tamamlamış olması koşulu getirilmiştir. İlaç firmaları biyoeşdeğerlik çalışmalarını T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından onaylı klinik araştırma merkezlerinde ve çoğunlukla Sözleşmeli Araştırma Kuruluşları (SAK) vasıtasıyla yaptırmaktadır. Ülkemizde biyoeşdeğerlik çalışmaları yaygın olarak yürütülmesine rağmen çalışmalara katılan gönüllüler, kullanılan etkin maddeler ve sınıfları ve gözlenen advers olaylara yönelik toplu bir değerlendirmeye rastlanmamıştır. Çalışmamızdaki amacımız Türkiye'deki SAK'lardan birinin (N-SAK) 2000-2013 yılları arasında yürüttüğü 261 biyoeşdeğerlik çalışmasındaki ilaç etkin maddelerinin ve bu çalışmalara katılan 7828 gönüllüde gözlenen 1642 advers olayın biraraya getirilip toplu veri dosyasının oluşturulması ve istatistiksel analizinin yapılmasıdır. Ek olarak, verilerine sadece 63 çalışmada ulaşılabilen 1992 gönüllüde; ayrım noktası tespiti (Gini Indeks Yöntemi) ile Cmaks ve EAA değerlerinin advers olay gözlenme sıklığına etkisi incelenmiş ve test ve referans ilaçlar advers olay gözlenme sıklığı açısından karşılaştırılmıştır. Sonuçlarımıza göre, demografik verilerine ulaşılabilen 5498 gönüllünün yaş ve vücut kitle indeksi ulusal ve uluslararası kılavuzlarla uyumlu bulunmuştur. Çalışmaların %92'sinin iki periyotlu tasarlandığı, periyotlar arası arınma süresi ve her bir periyottaki kan alım sayılarının kılavuzlarla uyumluluğu saptanmıştır. Toplam 109 farklı ilaç etkin maddesinin uygulandığı belirlenmiştir. Advers olay sıklığı çalışma başına 6,29, gönüllü başına 0,21 olarak hesaplanmıştır. Advers olaylar en sık "genitoüriner sistem ve cinsiyet hormonları" grubu ilaçlarda gözlenmiştir. En sık gözlenen ilk beş advers olay türü; başağrısı, somnolans, mide bulantısı, sersemlik hali ve kusmadır. Bu advers olayların bazılarının psikolojik stresle bağlantısı değerlendirilmiştir. Test ve referans ilaçlar arasında advers olay sıklığı açısından fark bulunmamıştır. Toplu değerlendirmede, test ve referans ilaçlar arasında EAA değerlerinde anlamlı farklılık gözlenmezken (p>0.05), Cmaks değerleri açısından fark anlamlıdır (p<0.05). Cmaks ve EAA için belirlenen ayrım noktasının üzerinde advers olay gözlenme sıklığı, ayrım noktasının altındaki değerlere göre daha yüksektir. Sonuç olarak, 13 yıllık biyoeşdeğerlik çalışmalarının toplu değerlendirmesini yaparak, ilaç güvenliliği ve farmakovijilans çalışmalarına destek olma, çalışmalara katılan gönüllülerin güvenliliğini artırma ve advers olayların niteliklerini ortaya koyma yönünde bilimsel literatüre özgün katkı sağladığımız söylenebilir. Benzer çalışmaların diğer SAK veritabanları için de gerçekleştirilmesi ve bunların meta analiz çalışmaları için kaynak oluşturması gelecekteki araştırmalar için önerimizdir.