Endüstriyel Kuruluşlarda Proses Kazalarının Domino Etkilerinin Risk Analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gizem TURAK
Danışman: Saliha Çetinyokuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Endüstrileşmeyle birlikte can, mal ve çevreyi ciddi şekilde etkileyen endüstriyel kazalar meydana gelmektedir. Bu kazalar arasında en ciddi etkiler domino etkisi içeren kazalarda gözlenmektedir. Domino kazası, birincil bir kazanın tetiklemesiyle birden fazla tesis veya ekipmanı etkileyen ve zincirleme şekilde ilerleyen karmaşık olaylar dizisi olarak tanımlanır. Domino kazalarının meydana gelmesini önlemek ve yaratacağı zararı en aza indirmek büyük önem taşır. Bu tez çalışması, endüstriyel kuruluşlarda meydana gelen proses kazalarının domino etkilerinin risk analizini ele almaktadır. Çalışma kapsamında, geçmiş domino kazaları analiz edilmiş, öne çıkan birincil kazalar, yayılma etkisi, tetiklenen ikincil kazalar belirlenmiştir. Ardından, Bayes Ağları (BN) kullanılarak belirsizlik içeren olaylar arasındaki olasılıksal ilişkiler ortaya konulmuş muhtemel domino senaryoları üretilerek yeni bir risk analiz metodolojisi geliştirilmiştir. Metodoloji, temelde kantitatif risk analizi ve BN'e dayanmaktadır; verilerin toplanması, birincil birimin seçimi ve kazanın tanımlanması, eskalasyon vektörlerinin analizi, ikincil birimlerin belirlenmesi, eskalasyon olasılıklarının hesaplanması ve BN kurulması adımlarını içermektedir. Önerilen metodolojinin örnek bir kimyasal kuruluşta saha uygulaması da yapılmıştır. Domino senaryosunu başlatıcı tehlikeli ekipman, RPN(Risk Öncelik Numarası) modelinden yararlanılarak belirlenmiştir. Birincil kazadan başlayarak her aşamada kazanın başladığı tankın en yüksek olasılıkla yükseldiği hedef tank seçilmiş, bu seçilen tank sıradaki domino etkisini başlatan tank olarak belirlenmiştir. Örnek kuruluşta, seçilen jet yangını ve buhar bulutu patlaması birincil kaza senaryoları için aynı domino kaza zinciri elde edilmiştir. Bu domino kaza dizisine katılmayan tek tankın (K4), diğer tanklarla arasında en yüksek mesafeye sahip tank olduğu görülmüştür. Saha uygulaması ile kuruluşun domino kaza dizisi ve riski belirlenmiş(<10-4/yıl), önerilen metodolojinin etkinliği gösterilmiştir. Çalışmanın, endüstriyel kazaların domino etkilerinin önlenmesine ve etkili risk yönetimine önemli katkıları olacağı öngörülmektedir.