Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Meryem SABAN GÜLER
Danışman: Hilal Yıldıran
Özet:
Obezite, enerji dengesizliği nedeniyle aşırı yağ birikimiyle karakterize bir metabolik bozukluktur. Bu çalışma, sütten kesim sonrası yüksek yağlı diyetle beslenen fare modelinde, diyete eş zamanlı olarak ilave edilen omega-3 (n-3) yağ asitlerinin, vücut ağırlığı, biyokimyasal parametreler ile adipoz dokunun termojenik gen ekspresyonu ve histolojik özellikleri üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Şubat–Haziran 2023 tarihleri arasında yürütülen araştırmada Gazi Üniversitesi Laboratuvar Hayvanları Yetiştirme ve Deneysel Araştırmalar Merkezi’nden temin edilen 3 haftalık C57BL/6 cinsi 25 adet erkek fare kullanılmıştır. Bir haftalık adaptasyon sürecinin ardından fareler standart diyetle beslenen kontrol grubu (%7,7 yağ) (n=7) ile yüksek yağlı diyet (%45 yağ) (n=6) ve farklı oranlarda (%1,2 ve %2,4) n-3 yağ asitleri ile zenginleştirilmiş yüksek yağlı (%45 yağ) (n=6, n=6) diyet alan deney grupları olmak üzere rastgele dört gruba ayrılmışlardır. Tüm gruplar 12 hafta boyunca ad libitum beslenmiş; bu süre boyunca yem tüketimleri günlük, vücut ağırlıkları ise haftalık olarak izlenmiştir. Farelere 8. haftada glukoz tolerans testi, 11. haftada ise insülin tolerans testi yapılmıştır. Çalışma sonunda fareler derin anestezi altında intrakardiyak kan alınmasıyla ötenazi edilmiştir. Alınan kan örneklerinden serum glukoz, lipit profili, insülin, leptin ve adiponektin düzeyleri değerlendirilmiştir. Ayrıca, kahverengi ve beyaz adipoz dokulardan alınan örneklerde ayrıştırma proteini 1 (UCP-1), peroksizom proliferatör ile aktive edilmiş reseptör gama ko-aktiva törü 1 alfa (PGC-1α), PR bölgesi içeren protein 16 (PRDM16) ve G proteinine bağlı reseptör 120 (GPR120) genlerinin ekspresyon düzeyleri ile histolojik değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonunda elde edilen veriler, yüksek yağlı diyetle birlikte n-3 yağ asidi takviyesi yapılan gruplarda, yalnızca yüksek yağlı diyet alan gruba kıyasla, vücut ağırlığı ve enerji alımında anlamlı bir değişiklik olmaksızın serum trigliserit, kolesterol ve LDL düzeylerinde azalma; glukoz ve insülin duyarlılığında artış olduğunu ortaya koymuştur. Gen ekspresyon analizleri, UCP-1, PGC-1α ve PRDM16 gibi termojenik ve mitokondriyal biyogenezle ilişkili genlerin ekspresyon düzeylerinin arttığını göstermiştir. Histolojik bulgular, n-3 yağ asitlerinin kahverengi adipoz dokuda (KAD) beyazlaşmayı engellediğini, beyaz adipoz dokuda (BAD) ise kahverengileşmeyi teşvik ettiğini ve inflamasyonu azalttığını göstermektedir. Bu bulgular, n-3 yağ asitlerinin adipoz doku üzerinde genetik, biyokimyasal ve histolojik düzeylerde çok yönlü koruyucu etkiler gösterebileceğini desteklemektedir.
Anahtar Kelimeler : Beyaz adipoz doku, Kahverengi adipoz doku, Obezite, Termojenez, Omega-3 yağ asitleri, Yüksek yağlı diyet