Polisiye filmlerde mekan tasarımının duygular bağlamında incelenmesi ve sahne tasarımının film atmosferine katkısı: Old Boy (2003) filmi örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İKRA AYSILA YILDIZ

Danışman: FİGEN BEYHAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sinemanın ve mimarinin temel hedefi duygulardır. Sinemada izleyiciye, hedef alınan duygu ile ulaşılmaya çalışılır. Sağlanabildiği durumda bu duygu ortaklığı onu filme dahil eder. Mimari tasarımda ise kullanıcının o mekânda hedef alınan, amaca uygun duygulara ulaşması istenmektedir. 21. Yüzyılda suçların çoğu şehirlerde meydana gelmektedir ve yapılı çevre şiddetin izlerini taşır. Mimari suç olaylarını aydınlatmak isteyenler için bir ipucu niteliğindedir. Mimari mekân; suçun meydana geldiği ortam, suçun bir aracı, suça teşvik eden bir özellik veya suç işlenmesine engel olan bir koruyucu haline gelebilir. Suç öncesi alınabilecek önlemler mimari mekânın fiziksel özellikleri ile ilgili iken; suç sonrası mekân olay yerine dönüşür. Tüm bu araştırma başlıkları polisiye film türünün anlatı yapısı ile ortaktır. Suç mekanlarının ortak fiziksel özellikleri, insan psikolojisinde ortak olan temel duyguları ve alt duyguları tetikler ve bu duygular kullanıcı davranışlarını etkiler. Polisiye film türünde gerçekçilik hissinin ve izleyici üzerindeki etkisinin arttırılması sahne tasarımından ve atmosferinden geçer. Bu çalışma suç, korku ve gerilim temalı filmlerde mekânsal tasarım unsurlarının duyguları ve sonucu olan suç davranışlarını tetikleme potansiyelini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu filmlerin hedeflediği ve duygu literatüründe bahsedilen birincil ve ikincil duygular arasında ortaklıklar bulunmaktadır. Çalışmada ortak olduğu görülen korku, öfke, tiksinme ve gerilim ana duygular olarak seçilirken bunlara sinema filminin hedef duygusu olan merak ve şaşkınlık da dahil edilmiştir. Film sahneleri, tasarım alt başlığında; mekânsal algıyı etkileyen temel tasarım ilkeleri (denge, hiyerarşi, ritim, vurgu vb.), tasarım parametreleri (renk, ışık, doku, form vb.), suç olgusunu çağrıştıran ögeler ve mimari nesne-elemanlar açısından analiz edilecektir. Sinema çekim teknikleri alt başlığında; kamera açıları, plan, kamera hareketleri ve kurgu teknikleri analiz edilerek, tüm bu parametreler ışığında mekân kurgusunun duygusal bir araç olarak nasıl kullanıldığı incelenmiştir. Suç mekânlarının ortak fiziksel özellikleri, bu mekânların kullanıcıları ve izleyicilerinde yarattığı benzer duygular, olay yeri olma durumu, tasarımın atmosfere etkisi, film sahneleri üzerinden analiz edilerek hem film tasarımcılarına hem de mimarlara rehberlik edecek bir kaynak oluşturulması hedeflenmiştir.