0-12 aylık bebekler ve anneleri arasındaki etkileşimin desteklenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERRİN SOMER ÖLMEZ
Danışman: Neslihan Avcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı; 0-12 aylık bebeği olan annelerin sosyal destek durumları, kişisel ve ebeveynliğe yönelik ihtiyaçları, ebeveynlik özgüveni algıları ile bebekleriyle olan etkileşimlerini desteklemeye yönelik olarak geliştirilen eğitim programının etkisini incelemektir. Araştırmanın yöntemi, nicel ve nitel verilerin birbirinden bağımsız bir şekilde fakat paralel olarak toplandığı, analiz edildiği ve yorumlandığı birleştirme (çeşitleme) temel desenine öntest-sontest eşleştirilmiş kontrol gruplu karma yöntem müdahale deseninin ilave edilmesiyle oluşturulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunda 6 kız, 8 erkek bebek ve annesi olmak üzere 14 aile, kontrol grubunda 6 kız ve 8 erkek bebek ve annesi olmak üzere 14 aile, toplamda 28 aile yer almıştır. Araştırma verilerinin toplanması amacıyla nicel boyutta "KARITANE Ebeveynlik Güveni Ölçeği", "Yaşam Yönelimi Testi", "Aileden Anneye Gelen Destek Envanteri", "Anne Destek İndeksi", "Ebeveyn Bebek Oyun Gözlem kodu" ve "Anne-Bebek Etkileşimi Kontrol Listesi" kullanılmıştır. Nitel boyutta ise görüşmeler için "İhtiyaç Analizi Formu" ve "Eğitimi Değerlendirme Formu", gözlemler için "Araştırmacı Günlüğü" ve "Gelişimsel Gözlem Formu" hazırlanmıştır. Bulgular, eğitim ve kontrol grubundaki annelerin ebeveynlik özgüvenleri, yaşam yönelimleri, çocuğu tanımaları, oyun davranışları, etkileşimleri ve eğitime yönelik katkıları, görüşleri olmak üzere altı başlık halinde sunulmuştur. Sonuçlar değerlendirildiğinde, eğitim grubundaki annelerin ebeveynlik özgüvenlerini değerlendiren nicel ölçme aracından eğitim sonrasında aldıkları puanların istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerde ise anneler bebeklerinin bakımı ve gelişimi konusunda kendilerini yeterli hissettiklerini örneklendiren ifadelere yer vermişlerdir. Eğitimin aile yaşantılarına, bebekleriyle ikili ilişkilerine, bebekleriyle geçirdikleri zamana olumlu etkileri olduğunu, yetkinlik hissini artırıcı yönde katkılar sağladığını belirtmişlerdir. Katılımcı annelerin yaşam yönelimlerini değerlendiren nicel ölçme araçlarından aldıkları öntest ve sontest puanlarının istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte yapılan görüşmelerde eğitim grubunda yer alan anneler, babaların, bebeklerinin günlük rutinlerine daha çok dahil olduklarını, bakım ve gelişim konularında destek verdiklerini ifade etmiştir. Anneler eğitime katılmalarının sosyal etkileşimlerini artırdığını söyleyerek kişisel ihtiyaçlarını karşılama konusunda çaba gösterdiklerini ve sosyal destek talep etme konusunda istekli olduklarını belirtmiştir. Annelerin çocuğu tanımalarına yönelik durumları değerlendirildiğinde bebeklerinin sosyal, duygusal ve sağlık alanlarındaki konularda olumlu gelişmelerin olduğuna yönelik ifadelerine rastlanmaktadır. Bebekleriyle aralarında daha uyumlu bir iletişim olduğunu, bebeklerinden gelen sinyalleri doğru algılama ve yanıt verme konusunda daha yetkin hale geldiklerini ve bebeklerinin sağlık problemlerinde iyileşme gördüklerini belirtmişlerdir. Oyun davranışları teması ele alındığında, eğitim grubundaki annelerin nicel ölçme aracından aldıkları sonuçlara göre hareket, oyun, konuşma, farkındalık, karşılık verme alt boyutları ile dokunma oyuncaksız alt boyutunun puanları arasında anlamlı farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmelerde anneler, bebekleriyle kendi ürettikleri oyuncaklarla ve duyu oyuncaklarıyla oynamayı tercih ettiklerini, oyuncak seçiminde daha bilinçli olduklarını ifade etmiştir. Pandeminin de etkisiyle açık alanlardaki park, bahçe gibi oyun ortamlarını tercih ederek bebeklerinin sosyalleşmesi yönünde çaba sarf ettiklerini söylemişlerdir. Etkileşim temasının sonuçlarına göre annelerin ve bebeklerinin nicel ölçme aracının dili kullanma, ebeveyne duyarlılık, oyun ve etkileşimsel uyum alt boyutlarında aldıkları sontest puanlarının öntest puanlarına göre anlamlı olarak farklılaştığı belirlenmiştir. Vücut pozisyonu alt boyutunda ise öntest ve sontest puanlarının birbirinden anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmüştür. Anneler eğitim sonrasında bağlanmayı bebeğin ihtiyaçlarına yanıt verici bir ilişkinin özelliklerine atıf yaparak, bağlanma türlerine değinerek ve bağlanmanın yaşam boyu etkileri hakkında yorumlar yaparak tanımlamıştır. Bebek masajının gerek bebeklerinin sağlığı gerekse aralarındaki etkileşim açısından yararlı sonuçlarını paylaşmışlardır. Anneler eğitime yönelik katkılarını daha çok bilgi ihtiyaçlarının olduğu konuları ifade ederek sunmuşlar ve bu ihtiyaçlarının karşılandığını belirtmişlerdir. Araştırmadan elde edilen bulgular ışığında eğitimin anneler ve bebekleri arasındaki etkileşimi destekleyici nitelikte olduğu düşünülmektedir.