Endüstriyel tasarım sürecinde üretken tasarım yaklaşımının etkisinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİYEL TASARIM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAYGIN YÜCEKULE
Danışman: Hüseyin Güçlü Yavuzcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Üretken tasarım, tasarımcı tarafından tanımlanan malzeme özellikleri, üretim yöntemleri, uygulanan yükler ve tasarlanacak nesnenin desteklendiği veya sabitlendiği noktalar gibi sınırlamalar doğrultusunda, algoritmalar aracılığıyla kısa sürede çok sayıda optimize edilmiş tasarım alternatifinin oluşturulmasına olanak tanıyan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, sınırlı zaman içinde geleneksel süreçlerle elde edilmesi zor olan biçimsel çeşitliliği sağlayarak, özellikle organik formlara dayalı yenilikçi çözümler sunar ve endüstriyel tasarım süreçlerine farklı bir boyut kazandırır. Çalışma kapsamında, tasarım süreçlerine entegrasyonu gün geçtikçe yaygınlaşan üretken tasarımın, endüstriyel tasarım süreci üzerindeki etkileri ve farklı ürün yapılarına göre uygulanabilirliği çok yönlü biçimde ele alınmıştır. Bu doğrultuda, nitel araştırma yaklaşımının ağırlıkta olduğu karma araştırma yöntemine dayalı, uygulamalı bir araştırma süreci kurgulanmıştır. Geleneksel ve üretken tasarım yöntemlerinin karşılaştırmalı olarak uygulandığı araştırmada, önce farklı yapısal özelliklere sahip ürünler üzerinden uygulamalar gerçekleştirilmiş, ardından aynı ürün türü temel alınarak üç farklı proje tanımıyla tasarım süreçleri yürütülmüştür. Katılımcı gözlemleri, görüşmeler, süreç tutanakları ve üç boyutlu dijital model çıktıları, nitel analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Ayrıca, üretken tasarımın hangi ürün yapılarıyla daha etkili biçimde örtüştüğünü belirlemeye yönelik olarak Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) temelli, genellenebilir bir karar modeli önerilmiştir. Bu modele ek olarak geliştirilen uygulama kılavuzu ise tasarımcıların süreç boyunca yönlendirici kararlar alabilmesini destekleyen bir araç işlevi görmektedir. Yapılan analizler, üretken tasarımın her ürün türü ve yapısı üzerinde benzer düzeyde avantaj sunmadığını ortaya koymuştur. Bulgular, üretken tasarımın zaman yönetimi, biçimsel alternatiflerin keşfi ve tasarım çeşitliliği açısından avantajlar sunduğunu; buna karşılık üretime uygunluk ve teknik bilgi gereksinimi gibi açılardan belirli sınırlılıklar taşıdığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, yalnızca üretken tasarımın süreç üzerindeki etkilerini ortaya koymakla kalmayıp, ürün türlerine göre farklılaşan etkileşim potansiyelini de görünür kılan, uyarlanabilir bir sınıflandırma modeli ve tasarımcılar için yol gösterici bir uygulama kılavuzu sunmaktadır.