Kemik döngüsü belirteçlerinden prokollajen tip I n-terminal propeptit (PINP) ve kollajen tip I c-terminal telopeptitin (CTX-ı) analitik performansının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GUNAY AFANDIYEVA
Danışman: AYLİN SEPİCİ DİNÇEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kemik döngüsünün değerlendirilmesinde kemik yapım belirteci olan Prokollajen Tip I N-terminal Propeptit (PINP) ve kemik yıkım belirteci olan Kollajen Tip I C-terminal Telopeptit (CTX), uluslararası çalışma grupları tarafından referans biyobelirteçler olarak önerilmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, Roche Cobas e801 analizöründe elektrokemilüminesans yöntemi ile çalışılan PINP ve CTX testlerinin analitik performans özelliklerinin kapsamlı biçimde değerlendirilmesidir. Bu doğrultuda presizyon, lineerlik, yöntem karşılaştırma ve geri kazanım analizleri gerçekleştirilmiştir. Presizyon değerlendirmesinde CTX testinin hem üretici kriterlerini hem de biyolojik varyasyona dayalı performans hedeflerini karşıladığı belirlenmiştir. PINP testinde kısa dönem presizyon yeterli bulunmuş, uzun dönem presizyon değerlerinin ise biyolojik varyasyona dayalı minimum performans kriterlerini sağladığı saptanmıştır. Lineerite analizinde her iki testin klinik olarak anlamlı ölçüm aralığında genel olarak doğrusal yanıt verdiği, ancak alt ölçüm sınırına yakın konsantrasyonlarda sapma görülebildiği belirlenmiştir. Yöntem karşılaştırma analizlerinde PINP için ELISA ve ECLIA yöntemleri arasında analitik ve klinik açıdan kabul edilebilir uyum saptanmıştır. CTX için ise güçlü doğrusal ilişkiye rağmen istatistiksel olarak anlamlı sistematik fark belirlenmiş ve biyolojik varyasyona dayalı performans kriterleri dikkate alındığında yöntemler arasında tam analitik eşdeğerlik sağlanamadığı görülmüştür. Geri kazanım değerlendirmesinde PINP testinin minimum kabul edilebilir doğruluk düzeyinde olduğu belirlenmiş; CTX için ise üretici tarafından önerilen uygun bir diluent bulunmaması ve olası matriks etkileri nedeniyle recovery sonuçlarının güvenilir olmadığı değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, her iki test genel olarak kabul edilebilir analitik performans sergilemekle birlikte, özellikle CTX ölçümlerinde yöntemler arası karşılaştırmalarda dikkatli yaklaşım gerekmektedir.