Tarihî binalarda malzeme bazlı yangın yükü analizi için bım-cbs entegreli bir model (YAN-SIM) önerisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BİLGEHAN BAKIRHAN

Danışman: FİGEN BEYHAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tarihî binalar, toplumların kültürel kimliğini temsil eden değerli varlıklardır ancak yangın tehlikesine karşı son derece kırılgandırlar. Notre-Dame Katedrali ve Brezilya Ulusal Müzesi gibi dünya çapındaki yangınlar, kültürel mirasın korunmasında yangın güvenliğinin kritik önemini ortaya koymaktadır. Türkiye'de de Haydarpaşa Garı ve Safranbolu'daki tarihî binalarda meydana gelen yangınlar bu acil ihtiyacı vurgulamaktadır. Bu doktora tezi, tarihî binalardaki yangın risklerinin malzeme bazlı yangın yükü hesaplamaları üzerinden değerlendirilmesini ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile entegre edilebilir kapsamlı bir metodolojinin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Yangın Simülasyon Aracı (YAN-SIM) adlı özgün bir yazılım sistemi geliştirilmiştir. Yazılım, Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) modellerinden otomatik veri çekme, yangın yükü hesaplama, İspanya RSCIEI standardına göre sekiz seviyeli risk sınıflandırma, UNESCO, ICOMOS ve NFPA gibi uluslararası standartlara uygun koruma önerileri sunma ve Open Street Map (OSM) altyapısı üzerinden interaktif risk haritaları oluşturma kapasitelerine sahiptir .Çalışmanın uygulama aşamasında, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Safranbolu'da dört tescilli tarihî konut üzerinde vaka çalışması gerçekleştirilmiştir. Binaların BIM modelleri oluşturulmuş ve YAN-SIM sistemine aktarılmıştır. Yazılım, her bina için malzeme bazlı yangın yükü hesaplamaları yapmış, risk seviyelerini belirlemiş ve yapıya özgü yangın güvenlik önerileri üretmiştir. Araştırma bulguları, YAN-SIM yazılımının geleneksel manuel yöntemlere kıyasla önemli bir zaman verimliliği sağladığını göstermiştir. Geliştirilen sistem, yerel yönetimlere ve koruma kurullarına stratejik planlama için bilimsel temelli bir araç sunmaktadır. Bu çalışma, tarihî binalarda yangın güvenliği değerlendirmesinde standart tabanlı ve tekrarlanabilir nicel yöntemlere geçişi kolaylaştıran yenilikçi bir altyapı sunmaktadır.