Terapötik sanatsal aktivitelerin diyabet tanısı ile izlenen adölesanların ruhsal durumlarına etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özden GÖCEN
Danışman: Çiğdem Sarı Öztürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu araştırma, Tip 1 diyabet tanısı ile izlenen adolesanlara uygulanan terapötik sanatsal aktivitelerin etkinliğini incelemek amacıyla paralel grup, randomize kontrollü deneysel tasarım olarak yapılmıştır. Araştırma 20 Kasım 2023-15 Ağustos 2024 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Polikliniği’nde gerçekleştirilmiş ve 9-18 yaş arasındaki 72 adölesan (36 girişim, 36 kontrol) ile tamamlanmıştır. Araştırma öncesinde etik kurul ve kurum izni, adölesanlar ve ebeveynlerinden yazılı onam alınmıştır. Araştırmanın protokol kaydı (Clinical Trial No: NCT06595173) yapılmıştır. Girişim grubuna altı haftalık terapötik sanatsal aktiviteler uygulanırken, kontrol grubuna standart bakım verilmiştir. Terapötik sanatsal aktiviteler kapsamında zentangle ve mandala boyama sanatsal aktiviteleri; terapötik iletişim tekniği olarak çizim/boyamalar ile ilgili görüşme ve üçüncü kişi tekniği yer almıştır. Ayrıca, bilişsel temelli uygulama olarak farkındalık yoncası kullanılmıştır. Program, ilk ve altıncı haftalarda ölçeklerin uygulanması, ikinci ve dördüncü haftalarda zentangle ve mandala çizim/boyama etkinliklerinin gerçekleştirilmesi ve üçüncü ile beşinci haftalarda ise bu çizimlerden yola çıkarak üçüncü kişi tekniğini içermektedir. Farkındalık yoncası, iki ile beşinci haftalar arasında her hafta düzenli olarak uygulanmıştır. Terapötik sanatsal aktiviteleri içeren program, dijital program WhatsApp ile adölesanlarla birebir görüşmeler yapılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın başında ve sonunda adölesanlara Durumluk Kaygı Envanteri ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde Ki-kare testi, Independent Sample-t testi, Paired Sample-t testi, Man-Whitney U testi ve Wilcoxon testi kullanılmıştır. Etki büyüklükleri Cohen d ile yorumlanmıştır. Terapötik sanatsal aktiviteler programı sonrasında, girişim grubundaki adölesanların durumluk kaygı puan ortalaması (32,19±2,75,) kontrol grubuna (45,13±4,84) göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca program sonunda girişim grubundaki adölesanların psikolojik iyi oluş puan ortalamasının (48,52±5,30), kontrol grubuna (33,41±9,83) göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Tip 1 diyabet tanısıyla izlenen adölesanlara uygulanan terapötik sanatsal aktivitelerin, kaygıyı azaltmada ve psikolojik iyi oluşu arttırmada etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Terapötik sanatsal aktivitelerin diyabet ile izlenen çocukların bakım programlarına entegre edilmesi önerilir.
Anahtar Kelimeler : Adölesan, Diyabet, Hemşirelik, İyi oluş, Kaygı, Sanat, Terapötik