Modern konutun erken izlerini, 1908-1927 yılları arasında yayımlanan kadın dergileri üzerinden okumak

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE AKDAŞ

Danışman: Önder Aydın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Geleneksel Türk toplumunda kadına atfedilen 'anne', 'eş' ve 'ev hanımı' rolleri, kadını konutun temel kullanıcısı hâline getirmiştir. Türk toplumunun geçirdiği sosyo-kültürel, ekonomik ve siyasal dönüşümler, kadının toplumsal konumunu yeniden tanımlarken, bu dönüşümler konutun kullanım biçimlerini, mekânsal niteliklerini ve iç mekân organizasyonunu da doğrudan etkilemiştir. Özellikle İkinci Meşrutiyet'in ilanı (1908) ve Cumhuriyet'in kuruluşu (1923) sonrasında sayıları giderek artan kadın dergileri, dönemin modernleşme tartışmalarını gündelik hayat, konut ve mekân üzerinden görünür kılan önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışma, Aydınlanma Çağı'ndan 20. yüzyılın başlarına uzanan süreçte şekillenen modern mimarlık kavramlarının erken izlerini, 1908-1927 yılları arasında yayımlanan kadın dergileri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel kaynakları olan Mehasin, Bilgi Yurdu Işığı, Türk Kadını, İnci, Süs, Âsâr-ı Nisvân ve Kadın Yolu/Türk Kadın Yolu dergilerinde yer alan metinler hermeneutik yöntemle analiz edilmiştir. Mimarlık tarihi yazınında modern teori ve pratiklerin ortaya çıkışı çoğunlukla 1927 sonrası döneme tarihlendirilirken, bu çalışma modern mimarlığa ilişkin kavramsal çerçevenin daha erken bir dönemde, kadın dergileri aracılığıyla gündelik hayat ve konut bağlamında tartışılmaya başlandığını ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, modern mimarinin kavramsal arka planının çok daha erken tarihlerde şekillendiğini göstermekte ve bunu mimarlık disiplini dışında yer alan kadın dergileri aracılığıyla ortaya koyarak mimarlık tarihine alternatif bir okuma sunmaktadır.