İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin hikâye yazma süreçlerinin betimlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Temel Eğitim, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL YARAR
Danışman: Mustafa Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin hikâye yazma süreçlerinin betimlenmesini amaçlayan bu araştırma durum çalışması desenine uygun olacak şekilde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesi amacıyla 2024–2025 eğitim öğretim yılında Bayburt ili Merkez ilçesi devlet okullarında öğrenim gören dördüncü sınıf öğrencilerine hikâyeler yazdırılmıştır. Yazılan hikâyelerin hikâye değerlendirme formu ile değerlendirilmesi sonucunda en yüksek puanlara sahip beş öğrenci iyi yazar, en düşük puanlara sahip beş öğrenci zayıf yazar olarak nitelendirilerek toplamda on yazar öğrenci çalışma grubu için amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile seçilmiştir. Her öğrenci ile bireysel olarak planlanan görüşmelerde öğrencilere sesli düşünme yöntemini kullanarak hikâyeler yazdırılmıştır. Öğrenciler hikâye yazarken akıllarına gelen her düşünceyi sesli olarak araştırmacı ile paylaşmıştır. Sesli olarak paylaşılan bu düşünceler süreç içerisinde ses kayıt cihazı ile kaydedilmiştir. Ayrıca yazma sürecinde araştırmacı tarafından geliştirilen hikâye yazma süreci sözel ve sözel olmayan davranışlar gözlem formu kullanılmış, yazarların hikâye yazarken gösterdikleri davranışlar ve yansıttıkları duygu durumları forma kaydedilmiştir. Uygulama bittikten sonra araştırmacı ses dosyalarını dinleyerek, öğrencilerin düşüncelerini yazıya aktarmış ve sesli düşünme protokollerini oluşturmuştur. Sesli düşünme protokolleri ve öğrencilerin yazdıkları hikayeler incelenmiş, Hayes ve Flower bilişsel yazma modeline göre yazma süreçleri betimlenmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi temel alınarak MAXQDA 2020 paket programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda yazarların yazma süreçlerinin Hayes ve Flower'ın bilişsel yazma modeliyle önemli ölçüde uyumlu olduğu, yazma sürecinin doğrusal değil geriye dönüşlerle gerçekleştiği, yazarların süreç içerisinde en çok planlama/ düşünce üretme/ düzenleme ve yazıya aktarma/ metinleştirme birimine başvururken; en az sözbilimsel sorun ve gözden geçirme birimlerine başvurdukları, bu birimlere başvurma durumlarının iyi ve zayıf yazarlarda değişiklikler gösterdiği belirlenmiştir. İyi ve zayıf yazarların yazma sürecinde çeşitli planlamalar yaptıkları, düşünceler ürettikleri ancak bu planlamaları ve ürettikleri düşünceleri yazıya aktarma noktasında zorluk yaşadıkları görülmüştür. Yani yazma sürecinin bilişsel boyutunda üretilen fikirlerin yazıya aktarma biriminde tamamen ya da kısmen kaybolduğu tespit edilmiştir. Bu eksikliklerin iyi yazarlara nazaran zayıf yazarlarda daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Diğer yandan yazarların süreç içerisindeki sözel ve sözel olmayan davranışlarının gözlemlenmesi için oluşturulan formlar incelendiğinde iyi ve zayıf yazarların farklı duygu durumlarını yansıtarak benzer davranışlar gösterdikleri tespit edilmiştir. İyi yazarların yazma sürecinde düşünceli, heyecanlı, keyifli göründüğü; zayıf yazarların ise düşünceli, kaygılı, keyifsiz ve aceleci oldukları araştırmacı tarafından gözlem formuna kaydedilmiştir. Araştırma sonuçları genel olarak değerlendirildiğinde yazma faaliyetlerinin ürün değil süreç temelli değerlendirilmesi gerektiği, yazarların yazma sürecinde sahip olduğu düşüncelerin, gösterdikleri davranışların ve yansıttıkları duygu durumlarının da oluşturdukları metin kadar önemli olduğu ve göz önüne alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada kullanılan sesli düşünme yönteminin biçimlendirici değerlendirme amacıyla kullanılabileceği düşünülmektedir. Ayrıca bu yöntem, zayıf yazar olarak nitelendirilebilecek öğrencilerin sesli düşünme yöntemiyle planlanan faaliyetlerinde yazma sürecinin hangi noktalarında zorlandıklarının tanılanmasında ve değerlendirilmesinde kolaylık sağlayacaktır.