Özel yetenekli ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konulara yönelik informal akıl yürütme türleri ve argüman kalitelerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBA ŞENEL ZOR
Danışman: MAHMUT SELVİ, OKTAY ASLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı özel yetenekli öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik informal akıl yürütme türleri ve argüman kalitelerini incelemektir. Bu amaçla araştırmada iç içe geçmiş çoklu durum deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenen sekiz özel yetenekli öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada ön veri toplama amacıyla "Katılımcı Bilgi Formu" ve "Epistemolojik İnançlar Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada özel yetenekli öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik informal akıl yürütme türlerini ve argüman kalitelerini belirlemek amacıyla, araştırmacı tarafından geliştirilen "Sosyobilimsel Konu Senaryoları" ve "Görüşmeler" kullanılmıştır. Veri toplama araçlarının uygulanması, araştırmanın gerçekleştirildiğinde dönemde yaşanan Covid-19 salgını sebebiyle çevrimiçi olarak yürütülmüştür. Katılımcı bilgi formundan elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Epistemolojik İnançlar Ölçeği'nden elde edilen verilerin analizinde SPSS programı aracılığıyla betimsel istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Sosyobilimsel konu senaryoları ve görüşmeler aracılığıyla elde edilen verilerin analizinde ise içerik analizi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma boyunca çalışma grubunda yer alan öğrencilerin gerçek kimlikleri gizli tutularak, verilerin analizi ve bulguların sunum sürecinde katılımcılara verilen kod isimler kullanılmıştır. Araştırma bulguları, katılımcı öğrencilerin aynı sosyobilimsel konunun içerdiği ikilemlerin farklı uçlarında konumlanabildiklerini ve katılımcıların sosyobilimsel konularla ilgili karar verme sürecinde daha çok rasyonel informal akıl yürütme eğiliminde olduklarını göstermiştir. Ayrıca araştırma kapsamında duygusal informal akıl yürütmenin diğer akıl yürütme türlerine göre daha düşük oranda ortaya çıktığı görülmüştür. Diğer yandan, katılımcıların bazı sosyobilimsel konularla ilgili karar verme sürecinde bütünleşik informal akıl yürütme türlerine başvurdukları belirlenmiştir. Bu bulgular özel yetenekli öğrencilerin bu araştırma kapsamında ele alınan sosyobilimsel konuların birçoğunun duygusal yönlerini henüz keşfedemediklerini ve bu konulara çok yönlü bir bakış açısı ile yaklaşamadıklarını göstermiştir. Araştırmanın argüman kalitesine odaklanan bulguları, katılımcıların çoğunluğunun zayıf ya da güçlü çürütmeler içeren argümanlar geliştirdiklerini ve argümanların kalite düzeyinin farklı sosyobilimsel konulara göre değiştiğini göstermiştir. Böylece özel yetenekli öğrencilerin yüksek kalitede informal akıl yürütmeler sergiledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Özel yetenekli öğrencilerin epistemolojik inanç ölçeğinden aldıkları puanlar, tüm katılımcıların gerek ölçeğin tamamı gerekse alt boyutları için karmaşık düzeyde epistemolojik inançlara sahip olduklarını göstermiştir. Buna karşılık, katılımcıların karar verme sürecinde başvurdukları informal akıl yürütme desenleri birbirinden farklılık göstermiştir. Bu doğrultuda özel yetenekli öğrencilerin bilimsel bilginin genel özellikleri ve üretim süreci ile ilgili derin bir anlayışa sahip olmasına karşılık, sosyobilimsel konular ile ilgili karar verme sürecinde sadece mantığa dayalı akıl yürütmeler sergilemedikleri, bazen içgüdüsel düzeydeki tepkilerine bazen de empatik ve sempatik tepkilerine güvendikleri sonucuna ulaşılmıştır.