FEN BİLİMLERİ DERS KİTAPLARINDA MADDE VE DOĞASI KONUSUNDA YER ALAN TEMSİLLERİN İNCELENMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLÇİN BARIŞ

Danışman: Hüseyin Akkuş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüz şartlarında bulunan teknolojik materyaller sayesinde istenilen bilgiye her an hızlı bir şekilde ulaşılabilmek mümkündür. Ancak her öğrencinin teknolojik kaynaklarda yer alan bilgilere ulaşabilecek imkânı olmayabilir. Bu sebeple ders kitapları; ders öncesinde, dersin işlenmesi sırasında ve ders sonrasında öğretmen ve öğrenciler tarafından kullanılabilen vazgeçilmez materyallerdendir. Fen bilimlerindeki herhangi bir konu ile ilgili temel kavramlar, tam olarak öğrenilmediğinde, önceki kavramlarla ilişki kurularak anlamlandırılmadığında, daha üst düzeydeki konularla ilgili kavramların doğru şekilde öğrenilmesi çok zor olacaktır. Özellikle öğrencilerin elle tutup gözle göremediği, maddenin tanecikli doğasına özgü kimyasal kavramların öğretimi; bu kavramların ders kitaplarındaki temsiller ile desteklenmesiyle mümkündür. Bu nedenle; kimya öğretiminde makroskobik, mikroskobik ve sembolik temsillerin kullanımı, bu temsillerin belirli niteliklere sahip olması ve birbirleriyle ilişkilendirilmesi önemlidir. Bu bağlamda söz konusu çalışmada Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından ders kitabı olarak kabul edilmiş on adet fen bilimleri ders kitabı; madde ve doğası ile ilgili konular açısından incelenmiştir. Araştırmada temsiller; (i) çeşitleri, (ii) yüzey özellikleri, (iii) metinle bağlantıları, (iv) başlık özellikleri ve (v) kavramı yansıtma kriterleri açısından doküman analizi yoluyla incelenmiş ve yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, en çok (%76,14) makroskobik temsil kullanımına yer verildiği, çoklu ve hibrit temsil kullanımının oldukça az olduğu ve karma temsillere ise yer verilmediği sonucuna ulaşılmıştır. İncelenen ders kitaplarındaki temsillerin yüzey özelliklerine göre %59,74'ünün belirsiz olduğu, metinle bağlantılarına göre ise %60,88'inin metinle ilişkili ve bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Kitaplarda genellikle temsili yansıtacak şekilde açıklayıcı başlıkların olduğu, ancak %1,14 oranında problemli başlığa sahip olan temsillere de yer verildiği belirlenmiştir. Kavramı yansıtma açısından ise bazı temsillerin kavramı yeterince yansıtmadığı ve yanlış kavramaya sebep olabilecek öğeler içerdikleri belirlenmiştir. Yanlış kavramaya sebep olacak temsillerin özellikle maddenin tanecikli doğasını ifade eden temsillerle ilgili olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulguların hem ders kitabı kullanıcıları hem de kitap yazarları açısından önemli olduğu düşünülmektedir.