Çocuklarda proteinüri etiyolojisi ve böbrek fonksiyonları ile idrardaki mannan bağlayıcı serin lektin proteaz 2 düzeylerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜLKER GİRAYHAN
Danışman: HATİCE KİBRİYA FİDAN BİTLİSLİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Proteinürinin böbrek hastalıklarında olumsuz bir prognostik belirteç olmasının yanısıra primer böbrek hastalığından bağımsız olarak proteinürinin kendisi de proksimal tübülde toksik etki yaratır. Bu sebeple proteinüriyi erken evrede saptamak oldukça önemlidir. Kompleman aktivasyonunun proteinüri ile seyreden bazı böbrek hastalıklarında rolü olduğu gösterilmiştir. Literatürde bazı hastalıklarda kompleman hedefli tedaviler kullanılır. Literatürde yapılan deneylerde aşırı protein yüklenerek proteinüri oluşturulan farelerde kompleman lektin yolağına ait düzenleyici protein olan Mannoz bağlıyıcı serin proteaz 2 (MASP2) inhibe edildiğinde proteinüriye bağlı böbrek hasarı daha az görülmüştür. Proteinüride kompleman aracılı hasarı önlemek özellikle lektin yolağında MASP 2 hedefli tedaviler proteinüriyle seyreden böbrek hastalıklarının tedavisi için umut verici olabilir. Çalışmamız proteinüri ile seyreden hastalıklarda MASP 2'nin bir biomarker olarak kullanılma potansiyelini araştırmak üzere proteinürili çocuklarda prediktif bir belirteç olarak MASP 2 düzeyinin proteinüri derecesi, etiyolojisi ve böbrek fonksiyonları hakkında fikir verebileceğini düşünerek tasarlanmıştır. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Nefroloji Bölümü'ne 01.01-01.10.2024 tarihleri arasında başvuran ICD 10 tanı sistemine göre farklı tanı gruplarındaki 314 hastadan 176 çocuk çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların yaşı, cinsiyeti, geliş semptomları, ek hastalık varlığı, ilaç kulllanım bilgisi, anne-baba arasında akrabalık ve ailede böbrek hastalığı varlığı, ilk başvuru esnasındaki şikayetleri incelenmiştir. Hastaların tanıları proteinüri mekanizmalarına göre glomerüler hastalık, böbrek yapısal anomalisi, tübüler hastalık ve diğer olmak üzere dört ana başlıkta toplanmıştır. Hastalarda kanda BUN, kreatinin, total protein, albümin, total C3, C4 düzeyleri, GFH(ml/dk/1.73m2) düzeyleri, USG, doppler, DMSA gibi görüntülemeleri geriye dönük değerlendirilmiş, fizik muayene esnasında bakılan boy kilo değerleri ve tansiyon değerleri karşılaştırılmıştır. Araştırma kapsamında çalışmaya katılan bireylerden 24 saatlik idrarda protein düzeyi veya spot idrarda protein/kreatinin ölçülmüş ek olarak steril bir kapta idrar numuneleri istenmiştir. Böbrek hastalıklarının etiyolojisini ve progresyonunu belirlemek ve klinik kullanımda invaziv yöntemlerden kaçınarak MASP 2'nin proteinürili hastalarda potansiyel bir biyobelirteç olarak kullanılabilirliğini incelenmesi amacıyla ELİSA yöntemiyle MASP 2 ile beraber toplam beş adet molekül idrardan çalışılmıştır. Proinflamatuar bir sitokin olan IL6, lektin yolağının başlatılmasından sorumlu kompleman proteini MBL, klasik yolağın başlatılmasından sorumlu kompleman C1q ve alternatif yolağın stabilizasyonundan sorumlu kompleman Properdinin idrardaki düzeyleri çalışılmıştır. 24 saatlik idrarda protein düzeyi 4 mg/m2/saat veya spot idrarda protein/kreatinin 0.2mg/mg ve üzeri olan bireyler proteinürili grup (Grup 1), bu değerlerin altında protein atılımı olanlar kontrol grubu (Grup 2) olmak üzere hastalar iki gruba ayrılmıştır. Çalışmaya alınan hastalardan 104 çocukta (%59.1) proteinüri mevcutken, 72 çocukta (%40.9) proteinüri saptanmamıştır. Veriler IBM SPSS version 20 (Chicago, IL, USA) programı kullanılarak değerlendirlmiş ve istatistiksel anlamlılık sınırı olarak p 0.05). Proteinüri düzeyi 4-39mg/m2/saat olan grubun MASP 2 düzeyi, proteinüri düzeyi 40mg/m2/saat üzerinde olan grupta görülmemişti. Nefrotik düzeyde protein atılımı olan grubun ARB/ACEİ ve immunsupresyon ilaç kullanma oranı 4-39 mg/m2/sa olan proteinürili grup ve proteinürisiz gruba göre anlamlı derecede yüksekti. Proteinürili grupta en yüksek MASP 2'nin 4-39mg/m2/sa olan grupta görülmesinin nedenin nefrotik düzeyde protein atılımı olan grupta protein atılımı daha fazla olmasına rağmen anlamlı oranda daha yüksek olmasının inflamasyon baskılayıcı ilaçlar kullanımı nedeniyle olduğunu düşünüyoruz. Çünkü bir proinflamatuar parametre olan IL6'nın da proteinürili grupta inflamasyona bağlı daha yüksek görmeyi beklerken çalışmamızda daha düşük görmemiz proteinürili grupta ilaçlara bağlı inflamasyonun olduğunu göstermektedir. Diğer kompleman yolu parametrelerinin C1q, MBL, properdin düzeylerinde proteinürili hastalarda artışının gözlemlenmemesi de bu inflamatuar baskılanmanın sonucu olabilir. Böylece MASP 2'nin diğer kompleman yolu elemanlarından farklı olarak inflamatuar baskılanmaya rağmen daha belirgin yükselmesinin proteinürili hastalarda bir biyobelirteç olarak kullanılma ihtimali olduğunu bize düşündürmektedir. Nefrotik düzeyde protein atılımı olanlarda baskın ilaç kullanımı nedeniyle inflamatuar yanıtın belirgin suprese edilemesinden dolayı çalışmamıznda MASP 2 ve protein düzeyleri arasındaki pozitif korelasyonu göremedik. Dolayısıyla inflamasyon baskılayan parametreler ve ilaçlar ekarte edilerek daha ileri çalışmaların yapılması gerekir. Çalışmamızda proteinüri ile MASP 2 arasında ilişki olduğu gösterilse de tanı grupları arasında MASP 2, MBL, properdin, C1q, IL6 değerleri bakımından fark bulunmadı (p>0.05). Bu sebeple parametrelerin klinisyene etiyoloji hakkında bilgi veremeyeceğini düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: MASP 2, idrar kompleman düzeyi, lektin yolağı, proteinüri