Periferik arter hastalığının tanısında kullanılabilecek potansiyel miRNA biyobelirteçlerinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ISSA ADEN AHMED SHIDE
Danışman: Hüseyin Demirtaş, Hikmet Selçuk Gedik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ VE AMAÇ Periferik arter hastalığı (PAH), alt ekstremiteleri etkileyen kronik bir aterosklerotik tıkanıklıktır ve 70 yaşın üzerindeki insanların %15-20'sini etkilemektedir. Artan yaşlanan nüfus nedeniyle artan morbidite, mortalite ve sağlık hizmeti maliyetleri ile zorlu bir küresel sağlık sorunudur. Risk faktörleri arasında yaş, erkek, etnik köken, diyabet, hipertansiyon, dislipidemi, sigara kullanımı ve böbrek yetmezliği yer almaktadır. Ateroskleroz, değişen lipid ve matriks metabolizması, inflamasyon, endotel disfonksiyonu, oksidatif stres, trombosit aktivasyonu, tromboz ve düz kas yeniden şekillenmesi yoluyla meydana gelir. Cerrahi endovasküler tekniklerdeki önemli gelişmelere rağmen, periferik arter hastalığı yüksek mortalite ve morbidite oranları ile bağlantılı olmaya devam etmektedir. Son çalışmalar, miRNA'ların PAH için biyobelirteç olarak potansiyelini araştırmıştır. MikroRNA'lar (miRNA'lar), yaklaşık 19-23 nükleotid uzunluğunda, yüksek koruma sergileyen ve insan genomunun yaklaşık %30'unu düzenleyen kısa kodlamayan RNA molekülleridir. Protein kodlamayan RNA molekülleri, tamamlayıcı nükleotid dizileri sergileyen hedef mRNA'larla etkileşime girerek translasyonel baskılama veya mRNA bozulması gibi mekanizmalar yoluyla transkripsiyon sonrası gen ifadesini düzenler. MikroRNA'lar (miRNA'lar) mRNA seviyelerini transkripsiyonel, posttranskripsiyonel ve translasyonel mekanizmalar yoluyla düzenler. Baskın mekanizma posttranskripsiyonel RNA interferansıdır (RNAi). Bir miRNA, tüm mRNA'ları etkileyerek çok sayıda hedef geni düzenler. Her miRNA birden fazla mRNA'nın ifadesini düzenler ve her mRNA birkaç miRNA tarafından hedeflenebilir. GEREÇ VE YÖNTEM Bu çalışma, periferik arter hastalığının (PAD) tanı ve yönetimi için invazif olmayan göstergeler olarak dolaşımdaki mikroRNA'ların (miRNA'lar) uygulanabilirliğini incelemektedir. Periferik arter hastalığı (PAD) olan 45 hastadan ve 45 sağlıklı kontrolden alınan periferik kan örnekleri üzerinde miRNA profillemesi gerçekleştirdik ve let-7e, miR-15b, -16, -25, -26b, -27b, -28-5p, -29a-3p, -124-3p, -126, -130a, -195, -210, -335, -363, -20 ve -338 gibi imzalara odaklandık. BULGULAR Çalışmamız, miR-26b, miR-29a-3p, miR-124-3p, miR-126, miR-130a, miR-195, miR-210 ve miR-335'in (p <0,01), miR-16 ve miR-28-5p'nin (p <0,05) düzeyleri önemli ölçüde yüksek saptanmıştır. miR-20 ve miR-338 kontrollere kıyasla PAH hastalarında azalmış seviyeler (p <0.05) saptamıştır. SONUÇ Bu bulgular, dolaşımdaki miRNA'ların ateroskleroz ve PAH'nin moleküler mekanizmaları hakkında bilgi vererek, non invaziv biyobelirteç olarak kullanılabıleceğı ve böylece gelecekteki teşhis, risk sınıflandırması ve terapötik stratejileri geliştirebileceğini göstermektedir. ANAHTAR KELİMELER: ateroskleroz, biyobelirteç, mikroRNA, periferik arter hastalığı