Fen ve sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin astronomi & astroloji hakkındaki görüş ve inanışlarının incelenmesine yönelik kesitsel bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANDE GÜNGÖR
Danışman: Uygar Kanlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanların yüzyıllar boyunca gökyüzünde meydana gelen olaylara karşı ilgi ve merakının olması, bu olayların gerçekleşmesi sonrasında oluşan korku ve kaygıyı fırsata çeviren astrolog, kâhin, büyücü ve falcı gibi bilimsellikle ilgisi olmayan bazı meslek gruplarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Astronomi eğitimi ile uğraşanların "astronomi" ve "astroloji" arasındaki karışıklıklara sıklıkla rastladıkları bilinmektedir. Astronominin eğitim öğretim sürecinde, astrolojinin ise sosyal çevrede kazanıldığı düşünüldüğünde; buna bağlı olarak ileriki yaşantılarda bilim ve sözde-bilimin (pseudo-science) doğru anlaşılmasını sağlayabilmek için bireylerin bu iki kavram hakkındaki görüş ve inanışlarının zamanında tespit edilmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmada "Fen ve sosyal alanlarda öğrenim görmekte olan lise öğrencilerinin astronomi ve astroloji hakkındaki görüş ve inanışları nelerdir?" sorusuna cevap aranmıştır. Bu bağlamda; fen lisesi ve sosyal bilimler lisesi 9, 10, 11 ve 12. sınıf öğrencilerinin astronomi ve astroloji hakkındaki görüş ve inanışlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Karma araştırma modellerinden biri olan sıralı açıklayıcı desen ile yürütülen bu araştırmanın evrenini 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Ankara ili Çankaya ve Keçiören ilçesindeki Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi fen liseleri ve sosyal bilimler lisesi öğrencileri oluşturmaktadır. İki fen ve iki sosyal bilimler lisesi olmak üzere toplamda dört liseden amaçlı ve uygun örnekleme yöntemiyle seçilen 342 öğrenci araştırmaya katılmıştır. Bu liselerin 9, 10, 11 ve 12. sınıf şubeleri arasından rastgele belirlenen ikişer şubeden 162'si fen 180'i sosyal bilimler lisesi olmak üzere toplamda 342 öğrenciye Kallery (2001) tarafından geliştirilen anket formu revize edilerek uygulanmıştır. Bu katılımcılardan ise gönüllü olan ve rastgele seçilen fen lisesi (n=9) ve sosyal bilimler lisesi (n=8) olmak üzere toplamda 17 öğrenciyle mülakat yapılarak nitel veriler toplanmıştır. Öğrencilerin astronomi ve astroloji hakkındaki görüş ve inanışlarına ilişkin görüşlerinin nicel verilerin yorumlanmasında Ki-kare analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Nitel verilerin yorumlanmasında ise; durumsal, söylemsel ve içerik analizleri yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre astronomi dersi alma durumunun okul türüne, cinsiyete ve sınıf seviyesine göre değiştiği, ancak astronomi ve astroloji etkinliklerine katılma durumlarının bu değişkenlerden etkilenmediği; öğrencilerin astrofizik ve astrokimya kavramlarını duyma ve bilme durumlarının lise türüne göre farklılık gösterdiği, astroloji kavramını duyma ve bilme durumunun cinsiyete göre değiştiği ve sadece kozmoloji kavramını duyma ve bilme durumlarının sınıf düzeyinden etkilendiği; sosyal bilimler lisesi öğrencileri ile genel olarak kız öğrencilerin astrolojiye daha çok ilgi duyduğu, burç yorumlarını daha çok okuduğu ve doğru bulduğu, ancak bu durumun sınıf düzeyinden etkilenmediği; astrolojinin öngörülerine katılma durumunun cinsiyet değişkenine bağlı olarak farklılaştığı ancak bu durumun okul türü ve sınıf düzeyinden etkilenmediği; fen lisesi öğrencileri, erkek öğrenciler ve 11. sınıf öğrencilerin bilim ve sözde-bilim ayrımını daha iyi yapabildiği; gök bilimcilerin insanın geleceğini ve karakterini öngörebilme düşüncesinin okul türü ve cinsiyete bağlı olarak değiştiği ancak bu düşüncenin sınıf düzeyinden etkilenmediği; öğrencilerin çoğunun burcunu bildiği, denk geldikçe burçlarını okuduğu ve burçların özelliklerini taşıdığına inandığı; burcunun özelliklerini taşımadığını düşünenlerin tamamının astrolojinin kişinin kaderini belirleyemeyeceğine inandığı; sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun burç yorumlarının doğruluğuna inandığı; fen lisesi öğrencilerinde burç yorumlarının doğruluğuna olan inanışın daha az olduğu; burçların doğruluğuna olan inanışın burç okuma sıklığını etkilediği; burç yorumlarını doğru olmadığını düşünenlerin burçlarla ilgili yorumları denk geldikçe okudukları ve astrolojinin insanların kaderini belirleyemeyeceğine inandıkları; sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun burçların insanların karakterini öngörebileceğine inandığı; fen ve sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun astrolojinin kişinin kaderini belirleyemeyeceğine inandığı ancak karakterini belirleyebileceğine olan inançlarının daha fazla olduğu; öğrencilerin çoğunun gökbilimcilerin geleceği öngöremediğine inandığı ancak bu inanışın fen lisesi öğrencilerinde daha fazla olduğu; gökbilimcilerin insanların geleceğini ve karakterini belirleyebileceğine inananların burçlarının özelliklerini taşıdığını düşündüğü; sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun gök bilimcilerin insanların karakterini öngörebileceğine inandığı ve bu inanışın fen lisesi öğrencilerinde daha az olduğu tespit edilmiştir.