XI-XV. yüzyıl Tokat merkez ve ilçelerindeki cami plan ve cephelerinin tipolojik irdelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SADAKAT SAFİYYE MUMCUOĞLU
Danışman: CEMİLE NAKIŞ KARAMAĞARALI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu'da yerleşim tarihinden beri pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Tokat ilinde yüzyıllar boyu birçok tarihi yapı inşa edilmiştir. Bunlardan sayıca fazla olan ve birçok araştırmaya konu olan yapı türü ise camilerdir. Bu yapı türünü ele alan yayınlar incelendiğinde; Tokat'taki camilerin mimari özeliklerinin yüzyıllara göre değişimini ortaya koyan bir tipoloji çalışmasının yapılmadığı görülmektedir. Bu yüzden merkez ve ilçelerdeki camileri kapsayan analitik bir çalışmanın yapılması, bölgesel bir tipoloji oluşturulabilmesi açısından önem arz etmiştir. Tokat ilinde XI. yüzyıldan günümüze kadar gelen camilere genel olarak bakıldığında, özellikle XV. yüzyılda yoğunlaştığı görülmektedir. Bu dönemden sonra inşa edilen yapıların çoğu özgünlüğü kaybettiğinden, çalışmada sağlıklı bir tipolojinin yapılması için XI-XV. yüzyıl arasındaki camiler yer almaktadır. Hatta kapsamlı bir araştırma yapıldığında tescil kaydı olduğu halde literatüre geçmemiş yapılarla da karşılaşılmıştır. Böylece bu yapıların literatüre kazandırılması ve XI-XV. yüzyıl Tokat merkez ve ilçelerindeki camilerin benzer tipte Anadolu'daki diğer Selçuklu ve Erken Osmanlı yapılarıyla mimari özelliklerin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada, özgünlüğünü kaybeden veya fonksiyon değişikliğine uğrayan yapılar, tipoloji oluşturmak açısından yeterli bilgi vermediğinden hariç tutulmuş olup orijinal haliyle günümüze ulaşabilmiş Merkez, Niksar, Zile ve Artova ilçelerindeki yirmi bir eser dâhil edilmiştir. Ayrıca bu yirmi bir eserin plan ve cephe özelliğini, malzemesini, yapım tekniğini, süslemesini, geçirdiği onarımları ve restitüsyon durumunu içeren katalog çalışması yapılmıştır. Katalogdaki bilgilere göre oluşturulan tipoloji tabloları ile karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak, camilerin plan ve cephe elemanlarının yüzyıllara göre değişim ve dönüşümleri belirlenmiştir. Böylece bu çalışma neticesinde yapıların benzer mimari özelliklerinden yola çıkarak Tokat merkez ve ilçelerindeki camilerin bölgesel nitelikleri ortaya konulmuş ve tarihi bilinmeyenlere tarihlendirme önerisi getirilmiştir.