Ayakkabı imal edilen işyerlerinde çalışan işçilerde toluen maruziyetinin biyolojik izlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESİN GÖKÇE
Danışman: İSMET ÇOK
Özet:80 ÖZET Toluen boya, vernik, yapıştırıcı ilaç, kozmetik ve patlayıcı maddelerin yapımı gibi geniş bir endüstri sahasında kullanım alam bulmuş aromatik çözücülerden biridir. Düşük toksisiteye sahip olması bu maddenin yaygın kullanılmasının diğer bir nedenidir. Bu yaygın kullanıma bağlı olarak özellikle mesleksel maruziyetin gelişmesi kaçınılmazdır. Bu çalışma, toluene mesleksel olarak maruz kalman iş yerlerinden biri olan ayakkabı imalatının yapıldığı iş yerlerinde çalışan işçilerdeki maruziyetin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Ayakkabı imalatında çalışan işçiler yapıştırıcılar içinde çözücü olarak yer alan toluene geniş olarak maruz kalmaktadırlar. Bu amaçla ayakkabı imalatında çalışan işçiler (n=54) ve mesleki olarak organik bir çözücüye maruz kalmamış kontrol grubu oluşturularak (n=34), bu bireylerden idrar örnekleri alınmıştır. İşçi grubundaki günlük maruziyetin belirlenmesi amacıyla gün içinde 3 kez idrar numunesi alınmıştır. Toplanan idrar örneklerinde toluen maruziyetinin biyolojik belirleyicisi olan hippürik asit ve o- kresol miktarları saptanmaya çalışılmıştır. Toluen maruziyetinin izlenmesinde toluenin ana metaboliti olan hippürik asit ve minor metaboliti olan o-kresol miktarlarının belirlenmesi geniş olarak araştırıcılar tarafından kullanılmaktadır. Bu nedenle idrardaki hippürik asit düzeyinin belirlenmesi için Yüksek Basınçlı Sıvı Kromatografisi (HPLC), o- kresol miktarının belirlenmesi amacıyla da Gaz- Sıvı Kromatografisi (GC) yöntemlerinden yararlanılmıştır. Sigara içme, alkol tüketimi gibi yaşam faktörlerinin toluen metabolizması ve metabolitlerin miktarlarına olan etkileri ayrıca değerlendirilmiştir. Bu çalışma sonucunda ayakkabı imalatında çalışan işçilerin idrarındaki ortalama hippürik asit değerleri sabah işe başlamadan 0.17±0,1781 öğleyin 0,13±0,14 ve akşam iş sonunda 0,30±0,28 g/g kreatinin olarak saptanmıştır. Kontrol grubundaki hippürik asit miktarı ise 0,13±0,13 g/g kreatinin olarak belirlenmiştir. İşçilerin gün sonu değerleri ile kontrol grubunun değerleri karşılaştırıldığında istatistiksel bir anlamlılık (p< 0.0001) bulunmuştur. Ayrıca işçilerin sabah ve akşam hippürik asit değerleri karşılaştırıldığında bu değerler arasında istatistiksel anlamlılık bulunmuştur (p< 0.01). İşçilerdeki o-kresol miktarları sabah 11.731±23.490, öğle için 19.394±29.225, akşam için 23.146±28.765 ug/g kreatinin olarak saptanmıştır. Kontrol grubundan ise o-kresol miktarı 11.918±13.603 ug/g kreatinin olarak belirlenmiştir. İşçilerin akşam o-kresol değerleri ile kontrol grubunun karşılaştırılmasında istatistiksel bir anlamlılık (p<0.0001) söz konusudur. Ayrıca işçilerin sabah ve akşam o-kresol miktarları arasında istatistiksel bir farklılık saptanmıştır (p< 0,001).