Nikotinik alfa-7 ve AMPA Reseptörlerinin Pozitif Allosterik Modülatörlerinin Uykusuzluk Hayvan Modelinde Bilişsel Fonksiyonlar Üzerine Etkilerinin Araştırılması

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMED CİHAN GÜVEL

Danışman: Canan Uluoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

GİRİŞ VE AMAÇ: Uyku yetersizliği, milyonlarca insanı etkileyen bir sağlık problemidir. Araştırmamızda uyku yetersizliğinden kaynaklanan bilişsel ve duygudurumsal değişiklikler üzerinde dört farklı nörotransmitter sistemine (adenozinerjik, dopaminerjik, glutamaterjik ve asetilkolinerjik) yönelik fonksiyon gösteren kafein, modafinil, CX516 ve AVL-3288'nin nörodavranışsal etkileri incelenmiştir. GEREÇ VE YÖNTEM: Farelerde modifiye çoklu platform modeli ile 48 saatlik paradoksal uyku yetersizliği oluşturulmuştur. Ardından bu ilaçların lokomotor aktivite, anksiyete benzeri davranış, uzaysal uzun süreli hafıza, işleyen hafıza ve depresyon benzeri davranış üzerindeki etkileri, "açık alan, yükseltilmiş artı labirent, sekiz kollu radyal labirent, Barnes labirenti ve kuyruktan ası" testlerinden oluşan bir davranışsal yöntem düzeneği ile değerlendirilmiştir. BULGULAR: REM uykusuzluğu anksiyolitik ve antidepresan etkide bulunmuştur. Kafein akut uykusuzluk sonrası anksiyetede azaltıcı iken hafızada olumsuz etki oluşturmuştur. Modafinil yüksek dozda belirgin lokomotor aktivite artışı yapıp iştahta baskılanmaya yol açmıştır. CX516 duygudurumsal bir değişikliğe neden olmadan işleyen hafızayı iyileştirmiştir. AVL-3288 akut kullanımda uzun süreli uzaysal hafızada kötüleşmeye yol açmıştır. SONUÇ: CX516'nın kognitif güçlendirici etkileri akut uyku yetersizliğinde akut kullanımda da gözlenebilmekte ancak daha potent ampakin arayışlarına gidilmesi gerekmektedir. AVL-3288'in kognitif fonksiyonlarda akut kullanımda olumsuz etkileri bulunabilir. Bu tezde, bir kısmı ilk veri niteliğinde olan değerlendirmeler, akut uyku yetersizliğinde performans artışı sağlamaya yönelik yeni ilaçların geliştirilmesiyle ilgili çalışmalara ışık tutabilir.