Ankara'da iki eğitim ve araştırma hastanesinde çalışan sağlık personelinde tükenmişlik durumu ve ilişkili etmenler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KEBİRET DOĞAN
Danışman: MUSTAFA NECMİ İLHAN
Özet:Ankara Onkoloji Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Ve Ankara (SSK) Dışkapı Eğitim Ve Araştırma Hastanesi'nde Çalışan Sağlık Personelinde Tükenmişlik Durumu Araştırması Amaç: İş yaşamında yoğun baskı sonucu gelişebilen fiziksel ve duygusal bir çöküntü hali olan Tükenmişlik; insanlarla birebir ilişkinin kaçınılmaz olduğu meslek grupları için önemli bir sağlık sorunudur. Tükenmişlik yüz yüze ilişki gerektiren mesleklerde çalışan hekimler, hemşireler, sosyal hizmet uzmanları, psikologlar, öğretmenler, polisler ve çeşitli işyerlerinde müşteri hizmeti veren kişilerde görülen bir olgudur Bu çalışmada; insanlarla birebir ilişkinin kaçınılmaz olduğu meslek grupları arasında yer alan sağlık çalışanlarının tükenmişlik durumunun ve ilişkili etmenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Ankara'da yoğun çalışan iki Eğitim ve Araştırma Hastanesinde çalışan sağlık personelinde araştırma yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Ankara (SSK) Dışkapı Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde 2005 yılında yapılmıştır. Tanımlayıcı türdeki bu çalışmada, araştırma sırasında iki hastanede faal olarak çalışan 1091 sağlık personelinden 857'sine ulaşılmıştır. Araştırmaya katılım oranı %78,6'dır. Araştırmada veri toplama formu ile Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) kullanılmıştır. MTÖ üç alt boyutu DT, DY, KB için ortalama puanlarına ve bağımlı, bağımsız değişkenlerin etkisine bakılmıştır. İstatistiksel olarak t testi ve varyans analizi kullanılmıştır. Bulgular: İncelenenlerin %40,1'i (343 kişi)erkek, %59,9'u (513 kişi) kadındı. İncelenenlerin %27,4'ü bekar, %70,1'i evli ve %2,5'i boşanmış, dul veya ayrı yaşamaktaydı. İncelenenlerin %27,9'u uzman hekim, %29,6'sı asistan hekim, pratisyen hekim ve %42,5'i hemşire ve sağlık teknisyeninden oluşmaktaydı. İncelenenlerin genel tükenmişlik puanları; DT 17.6±5.9, DY 6.4±3.6, KB ise 20.0±4.8 bulunmuştur.46 Cinsiyete göre DT'nin kadınlarda yüksek, DY'nin erkeklerde yüksek olduğu, KB boyutunda fark olmadığı; medeni duruma göre DT'nin boşanmış, dul ve ayrı yaşayanlarda yüksek olduğu, DY boyutunda fark olmadığı, KB boyutunda bekar, evli, ayrı yaşayanlar, dul olanlar ve boşanmış olanların birbirinden farklı olduğu; mesleklere göre DY'in uzman hekimlerde yüksek, KB'nin pratisyen hekim ve asistan hekimlerde, DT boyutunda fark olmadığı; çalışma süresinin tükenmişliği etkilemediği belirlendi. Sağlık durumunun tükenmişlik düzeyini etkilemediği; ekonomik sıkıntı durumuna göre DT ve DY'nin ekonomik sıkıntı çekenlerde yüksek olduğu, KB boyutunda fark olmadığı; özel sorunu olma durumuna göre özel sorunu olanların tükenmişlik düzeylerinin yüksek olduğu belirlendi. Mesleği isteyerek seçmeye göre DT ve DY'nin mesleğini istemeyerek seçenlerde yüksek olduğu, KB boyutunda fark olmadığı; mesleğini kendine uygun bulma durumlarına göre DT ve DY'nin mesleğini kendine uygun bulmayanlarda yüksek olduğu, KB boyutunda fark olmadığı; çalışma ortamından memnun olma durumlarına göre grupların DT ve DY yönünden birbirinden farklı olduğu, KB boyutunda fark olmadığı; sigara kullanmanın tükenmişlik düzeyini etkilemediği saptanmıştır. Sonuç ve Öneriler: Duygusal Tükenme (DT) alt ölçeği puanları açısından, cinsiyet, medeni durum, mesleği isteyerek seçme, mesleği kendine uygun bulma, çalışma ortamından memnun olma, ekonomik sıkıntı durumu, özel sorunu değerlendirme grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır. Duyarsızlaşma (DY) alt ölçeği puanlan açısından, cinsiyet, meslek, mesleği isteyerek seçme, mesleği kendine uygun bulma, meslekten memnun olma, ekonomik sıkıntı durumu, özel sorunu değerlendirme grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır. Kişisel Başarı (KB) alt ölçeği puanları açısından ise, medeni durum, meslek, özel sorunu değerlendirme grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Sağlık personelinin ücret doyumuna ulaşması ve ekonomik sıkıntıdan kurtulması, mesleğini isteyerek seçmesi, kendi karakter ve kişilik yapısına47 uygun meslek seçmesi, üstlerinden destek görmesi ve gerektiğinde ödüllendirilmesi tükenmişliği azaltabilecek etmenlerdir. Tükenmişlik üzerinde etkili olan bu etmenlere yönelik organizasyonel düzenlemelerin yapılması, böylece çalışanların sağlığına katkı sağlanması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Hastane, Sağlık Personeli, Tükenmişlik, Maslach.