Okul Öncesi Eğitime Yönelik Geliştirilen E-Portfolyo Uygulamasının Çocuklar ve Eğitim Ortamı Üzerindeki Yansımaları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI BALCI
Danışman: Fatma Tezel Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın amacı okul öncesi eğitime yönelik geliştirilen e-portfolyonun çocuklar ve eğitim ortamı üzerindeki yansımaları ile içeriğini ve kullanım durumunu belirlemektir. Nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek yapılan araştırma iç içe geçmiş tek durum deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Erzurum İli Palandöken İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir ilkokulun bünyesindeki anasınıfına devam eden 60-72 ay arası 19 çocuk, bu çocukların aileleri ve öğretmeni oluşturmuştur. Araştırma verileri "Yansıtıcı Düşünme Becerileri Çocuk Gözlem Formu", "Sınıf İçi Çocuk Gözlem Formu", "Aile Görüşme Formu", "Öğretmen Görüşme Formu" ve "Dokümanlar" aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde frekans analizi ve tematik analiz kullanılmıştır. Araştırma sürecinin ilk basamağını araştırmada kullanılacak olan e-portfolyo uygulamasını geliştirmek oluşturmuştur. E-portfolyo uygulamasının geliştirilme sürecinde öncelikle alan yazın taraması yapılmış ve çalışma grubunun dışında yer alan 28 okul öncesi öğretmeni ve 36 okul öncesi dönemde çocuğu bulunan aile ile ihtiyaç belirleme çalışması yapılmıştır. İhtiyaç belirleme çalışmasının ardından uzman görüşleri alınmış, tasarımsal öğeler ve ara yüzler oluşturularak "PORTİ" isimli e-portfolyo uygulaması geliştirilmiştir. "PORTİ" e-portfolyo uygulaması 10 hafta, haftada üç gün katılımcılara uygulanmıştır. Araştırma sonucunda e-portfolyonun çocukların yansıtıcı düşünme becerilerini destekleyen bir araç olduğu gözlem verilerine dayalı olarak belirlenmiş, görüşme verileri ile desteklenmiştir. Öte yandan araştırma sonucunda e-portfolyonun "teknolojik yeterlik", "pekiştirme", "akıl yürütme", "akran öğrenme" ve "akran değerlendirme" gibi bilişsel gelişim becerilerine; "sözcük dağarcığı", "cümle kurma", "ifade" ve "okuma yazmaya hazırlık" gibi dil gelişim becerilerine; "motivasyon", "iletişim", "okula uyum-devam", "öz düzenleme", "özgüven", "sorumluluk", "prososyal davranışlar" ve "kişilerarası olumlu ilişkiler" gibi sosyal ve duygusal gelişim becerilerine; "kesme", "kalem tutma", "makas tutma" ve "çizgi çizme" gibi motor gelişim becerilerine ve "elbiselerini giyip çıkarma", "tuvalet gereksinimlerini karşılama", "yaşam alanını düzenleme", "yeterli ve dengeli beslenme" gibi öz bakım becerilerine çeşitli katkıları olduğu gözlem ve görüşme verilerine dayalı olarak ulaşılmıştır. E-portfolyonun eğitim ortamı üzerindeki yansımalarına ilişkin olarak öğretmenin çocuğu tanıması, planlama ve değerlendirme yapması, öğretmen-çocuk ilişkisi ve aile katılımına çeşitli katkıları olduğu belirlenmiştir. E-portfolyonun içeriğine ilişkin olarak öğretmenin ve ailelerin e-portfolyoya oldukça sık ürün yükledikleri, e-portfolyoyu aktif olarak kullandıkları, ürünlere ilişkin karşılıklı yorum yaptıkları, yüklenen ürünlerin açıklamalarında ve karşılıklı yapılan yorumlarda çocuğa ilişkin çeşitli gelişimsel vurgular olduğu, e-portfolyodaki ürünlerin öğretmen tarafından MEB (2013) Okul Öncesi Eğitim Programı'nda yer alan birçok beceriyle ilişkilendirilebildiği belirlenmiştir. Ayrıca araştırma sonuçları çocukların, öğretmenin ve ailelerin e-portfolyoya karşı oldukça ilgili olduklarını ve uygulamayı kullanımlarını teşvik eden birçok unsurun olduğunu göstermiştir. Araştırmada e-portfolyonun olumlu yanları ve sınırlılıklarına ilişkin olarak öğretmen ve ailelerin e-portfolyoya yönelik kolay erişilebilirlik, sistematiklik, veri zenginliği, aile katılımını sağlama, paylaşılabilir, taşınabilir ve kalıcı olma, kâğıt, zaman ve saklama açısından ekonomiklik sağlama gibi avantajlar bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber öğretmen ve aileler tarafından e-portfolyo sürecinde internete ve teknolojiye erişim, internet hızı, ürün yükleme gibi teknik zorlukların yanı sıra okuma yazma becerisindeki zayıflık, vakit bulamama, teknolojiye uzak olma gibi zorluklar bildirilmiştir.