Sarkoidoz tanı ve takibinde bronkoalveolar lavaj ve serum pentraxin 3 düzeyinin rolü

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GUNEL JEYRANOVA

Danışman: NİLGÜN YILMAZ DEMİRCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışma, sarkoidoz tanı ve takibinde serum ve bronkoalveoler lavaj (BAL) Pentraxin‑3 (PTX3) düzeylerinin klinik faydasını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı'nda yürütülen bu prospektif kohort çalışmasına, yeni tanı almış 24 sarkoidoz hastası ve yaş‑cinsiyet açısından eşleştirilmiş 24 sağlıklı gönüllü dahil edilmiştir. Tanı anında tüm katılımcılardan serum, sarkoidoz grubundan ek olarak BAL örnekleri alınmış; serum PTX3 ölçümleri 6. ve 12. aylarda tekrarlanmıştır. PTX3 düzeyleri ELISA yöntemiyle ng/mL cinsinden belirlenmiş; pulmoner fonksiyon testleri, klinik parametreler ve radyolojik evrelemeyle ilişkisi istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Bulgular: Tanı anındaki ortalama serum PTX3 düzeyi hasta grubunda 63,4 ± 32,1 ng/mL, kontrol grubunda 52,2 ± 29,9 ng/mL olup fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p > 0,05). Serum PTX3 düzeyleri 6. ve 12. aylarda anlamlı değişiklik göstermedi. Hasta grubunda serum PTX3, FEV₁, FVC ve DLCO ile negatif yönde orta ‑güçte korelasyonlar gösterdi (r = –0,51 ile –0,70; p < 0,05). BAL PTX3 düzeyi, serum PTX3 ile pozitif korelasyon gösterse de radyolojik evre, tedavi kararı veya ekstrapulmoner tutulumla ilişki saptanmadı. Sonuç: Serum PTX3 düzeyi, sarkoidozu sağlıklı bireylerden ayırmada yeterli tanısal değer sunmamış; ancak akciğer fonksiyon bozulmasıyla ilişkisi, hastalık aktivitesinin solunumsal yansımasını kısmen yansıtabileceğini göstermiştir. BAL PTX3 düzeyinin lokal inflamatuvar aktiviteyi gösterebileceği düşünüldüğünde, daha büyük ve çok merkezli çalışmalarla klinik faydasının netleştirilmesi gereklidir.