Osteoartrit nedeniyle yapılan total eklem artroplastisi ameliyatının anksiyete ve depresyon üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELŞAD OSMANLI
Danışman: SACİT TURANLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmada, Mart 2022- Ocak 2023 tarihleri arasında diz ve kalça osteoartriti tanısı ile total diz ve kalça protezi uygulayacağımız hastaların ileriye dönük ameliyat öncesi (preop) ve ameliyat sonrası (postop) erken dönemde diz, kalça klinik ve fonksiyonel sonuçlarının ortaya koyulmasını, bu ameliyatların anksiyete, depresyon ve yaşam kalitesi üzerine etkisini göstermeyi ve ameliyat sonrası anksiyete, depresyon ve hayat kalitesindeki değişim derecesinin diz, kalça klinik ve fonksiyonel sonuçlarının değişim derecesi ile paralellik gösterip göstermediğini araştırmayı amaçladık. GEREÇ ve YÖNTEM: Araştırmamız, mart 2022-ocak 2023 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji polikliniğine kalça ve diz ağrısı nedeniyle başvuran, kalça ve diz osteoartriti (OA) tanısı alan ve çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan 85 hasta üzerinden prospektif olarak yürütülmüştür. Bu 85 hastanın 31'ne (%36.47) kalça osteoartriti (Tonnis Grade III) tanısı ile Total Kalça Artroplastisi, 54'ne (%63.53) ise diz osteoartriti tanısı (Kellgren Lawrence Grade III, IV) ile Total Diz Artroplastisi uygulanmıştır. TDA olgularında en genç hastamız 49, en yaşlı hastamız 80 ve ortalama yaş ise 67,31(49-80) iken, TKA olgularında en genç hastamız 40, en yaşlı hastamız 78 ve ortalama yaş ise 60,39 (40-78)'du. Araştırma grubumuzdaki 54 TDA hastasının 40(%74)'ı kadın ve 14(%26)'ü erkek iken , 31 TKA hastasının 24(%77,4)'ü kadın ve 7(%22,6)'si erkek idi. TDA olgularımız osteoartrit etyolojisine göre sınıflandırıldığı zaman , 47 (%74)'si dejeneratif osteoartrit, 5 (%18)'i romatoid artriti, 2 (% 11,1)'si posttravmatik artrit idi. TKA olgularımızın ise 22(%74)'si dejeneratif osteoartrit, 2 (%18)'si romatoid artriti, 5 (% 11,1)'i kongenital kalça displazisine sekonder artrit, 1 (%5)'i travmatik artrit ve 1 (%5)'i kalça avasküler nekrozuna sekonder artrit idi Olguların diz ve kalça klinik ve fonksiyonel skorlarının değerlendirilmesi için HHS ve AKSS skalası, psikiyatrik fonksiyonların değerlendirmesi için ise HADS, SF-36, KİDÖ, KAE ölçekleri kullanıldı. Bu değerlendirme formları hastalara, ameliyat tarihinden en az 1 hafta öncesinde (preop) ve 6 hafta sonrasında (postop) uygulandı. Tüm olgular için bu formların preop ve postop sonuç skorları karşılaştırıldı. Ayrıca AKSS ve HHS postop sonuç skorları ile KİDÖ, KAE, HADS ve SF-36 postop sonuç skorları karşılaştırılarak kolerasyonları incelendi ve diz, kalça fonksiyon skorları ile psikiyatrik fonksiyonlar arasında bir paralellik olup olmadığı araştırıldı. Çalışmada elde edilen verileri değerlendirirken istatiksel analizler için SPSS vs 26.0 programı kullanılmıştır. Parametrik test varsayımları (normal dağılım) yerine getirilemediği için, ölçümle belirtilen sürekli bir değişken yönünden aynı bireylerin, preop ve postp ölçümleri arasında fark olup olmadığı Wilcoxon Eşleştirilmiş İki Örnek testi ile analiz edilmiştir. İstatistiksel çoklu değişken karşılaştırmalarında yine nonparametrik korelasyon analizlerinde Bivariate Koralasyon - Spearman's rho testi kullanılmıştır. p<0.05 olduğunda H0 anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR-SONUÇ: TDA olgularının AKSS DS ve AKSS FS skorları sırasıyla preop 39,50± 13,57 ve 45,93± 17,30 iken postop 6. haftada 78,30±8,04 ve 77,78±10,26 olarak bulunmutur. HHS skoru preop 46,56±13,46 iken postop 6. haftada 87,96±7,52 olarak bulunmuştur. Hem TDA hem de TKA ameliyatı sonrasındaki puan artışları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). TDA ameliyatı öncesi hastaların HADS puanları anksiyete ve depresyon için sırasıyla 10,48±3,20 ve 9,60±3,41 olarak önemli ölçüde yüksek iken, postop yine sırasıyla 2,36±1.52 ve 4.72±1.27 olarak azalmış olduğu gözlenmiştir. TKA ameliyatı öncesinde ise anksiyete ve depresyon puanları sırasıyla 6,48±2,80 ve 7,71 ±2,59 iken postop 1,84±1,55 ve 2,39 ±1,86 olarak azalmış olduğu bulunmuştur. Hastaların preop ve postop; HADS, SF-36, KİDÖ, KAE skorları arasında olumlu yönde istatistiksel olarak belirgin farklılık bulunmuştur (p<0.05). Postop HADS, SF-36, KİDÖ, KAE skorları ile postop AKSS DS-FS ve HHS skorları arasında olumlu yönde anlamlı paralellik bulundu.Sonuç olarak hem TDA hem de TKA sonrası psikiyatrik fonksiyonlarda, yaşam kalitesinde, işlevsellikte ve ağrının kısıtladığı günlük aktivitelerde belirgin iyileşmeler olmakla birlikde bu iyileşmeler ameliyat sonrası elde edilen iyileşmenin derecesi ile ilgili görünmektedir. TDA ve TKA olgularını karşılaştırdığımızda, diz klinik ve fonksiyonlarına kıyasla kalça fonksiyonlarının iyileşme derecesi ile işlevselliğin, yaşam kalitesinin, günlük yaşam aktivitelerinin, anksiyete ve depresyonun iyileşme derecesi daha fazla ilişkilidir. Sonuç olarak TKA hastaları TDA hastalarına oranla bu alanlarda daha fazla iyileşme göstermiştir. Tüm TJA olgularında depresyon ve anksiyetenin postop değerleri hem kadın hem de erkek cinciyette tamamen normale dönmüştür. Depresyon belirtileri TKA olgularında her iki cinsiyette de aynı oranda gerilerken, TDA olgularında kadın hastalarda daha fazla gerilemişken. Postop anksiyete düzeylerinde, hem TKA hem de TDA olgularında her iki cinsiyette aynı oranda iyleşme gözlenmiştir. Tüm TJA olgularında ileri yaş (51+) hastalarda depresyon skorunun daha yüksek olduğu ve düzelme oranının da ileri yaşta daha fazla olduğu saptanmıştır. TARTIŞMA: Tüm hastalarda en belirgin şikayet olan ağrı ve eklem hareket kısıtlılığının postoperatif 6. haftada kaybolması veya yaşam standartlarını etkilemeyecek oranda azalması, hastalarda psikiyatrik fonksiyonlarda, yaşam kalitesinde ve işlevsellikde anlamlı iyileşmelerin olması bu operasyonların hem ortopedik hemde psikiyatrik açıdan faydalı olduğunu göstermektedir. Altı haftalık takip ile total diz ve kalça artroplastilerinden elde ettiğimiz sonuçlarla, Kellgren Lawrence grade III, IV diz ve Tonnis grade III kalça osteoartriti olan hastalarda diger özellikler de göz önüne alınarak yapılan TDA ve TKA ameliyatının hekim ve hasta için yüz güldürücü sonuçlar verdiğini söyleyebiliriz. Literatürde de bizim çalışmamızdaki sonuçlara benzer sonuçlar görülmektedir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Total diz protezi, total kalça protezi, hastane anksiyete ve depresyon skalası, SF-36 form, kısa ağrı evanteri, amerikan diz cemiyeti skoru, harris kalça skoru,