Vakfiyelerine göre Kayseri vakıfları (H. 905-1115, M. 1500-1700)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YAKINÇAĞ TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZÜBEYDE PEŞTER
Danışman: MEHMET ALİ ÇAKMAK
Özet:140 ÖZET Devlet ve toplum hayatının gelişmesi ve sosyal yapının düzenlenmesinde meydana getirilen müesseseler etkili olmaktadır. Bu müesseselerden biri olan vakıflar; sosyal, kültürel ve iktisadi amaca hizmet eden dini, hukuki ve sosyal bir teşkilatlar bütünlüğüdür. Manevi duyguların ön plânda tutulduğu bu müesseseler; insani ilişkilerin sağlandığını, karşılık beklemeden iyilik yapmayı vurguladığı gibi; yapılan bir hizmeti, mimari bir eseri görsel olarak yansıtması ve tarih süzgecinden geçerek nesillere aktarılması bakımından da önemlidir. Kayseri'nin H.905-1115, M.1500-1700 yıllarına ait Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde bulunan vakfiyeleri incelenmiştir. Bu vakfiyeler tezimizin ana kaynağını oluşturmaktadır. Tezimizde, vakıfların Kayseri'nin sosyo-kültürel ve ekonomik durumuna etkisi vakfiyelere göre tespit edilerek değerlendirilmiştir. Tezimiz üç bölümden oluşmaktadır. Vakfiyelerden; vakıf kurucularının özellikleri, toplumdaki statüleri, cinsiyetleri, vakıfların kurulma biçimleri belirlenerek, Osmanlı toplumundaki sosyal tabakalaşma ve değerlerin, Kayseri şehrine yansıması gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Kayseri'de kurulan vakıfların tasnifi, bu vakıfların ne şekilde kurulduğu, hizmet amaçlarına göre sınıflandırılması yapılmıştır. Vâkıfların adları, sanları, kurdukları vakıflar, onlara tahsis ettikleri gelir kaynakları, bu vakıflarda görev alacak kişiler ve vâkıfların özel şartları gibi konular açıklanmıştır. Bu dönemde Kayseri'de Eğitim-Öğretim amaçlı medrese, mektep, zaviye ve kütüphane; dini amaçlı cami, mektep, kilise, tilavet ve dua vakıfları; bayındırlık ve sosyal hizmet amaçlı çeşme, su yolları, imaret, avarız ve sosyal yardım vakıfları kurulmuştur. Toplumun sosyal, beledi, dini ve eğitim ihtiyaçlarının büyük ölçüde vakıflar yoluyla sağlandığı görülmüştür.141 Osmanlı medeniyetinin vazgeçilmez bir müessesesi olan vakıflar, 16. ve 17. yüzyıllarda Kayseri'nin sosyo-kültürel ve ekonomik hayatını canlı tutmuştur. Devlet hazinesinden bir bütçe ayrılmadan vakıfların ödediği düzenli gelirlerle kişiler geçimlerini temin etmişlerdir. Bu durum toplumda huzur ve refahı beraberinde getirirken, kalkınmada da önemli faktörlerden olmuştur.