Karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Özbek öğrencilerini dilbilgisel yeterliliklerinin geliştirilmesindeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SURAYYOKHON OMONULLAEVA
Danışman: Fatma Açık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Öğrenciyi eğitimin amaçlarına en çabuk ve en güvenilir olarak ulaştırmada yöntem başat unsurlardan biridir. Dil öğretiminde kullanılagelen yöntemler, kullanılmakta olan bir yöntemin eksikliklerini veya yetersiz kaldığı noktalara odaklanılması sonucunda ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla odaklanılan hususlarla ilgili değerlendirmeler dil öğretimine katkı sağladığı gibi, bu alana alternatif yöntemler de kazandırmıştır. Dil öğretiminde var olan yöntemlerin çeşitliliği, hangi yöntemin daha etkili olduğu meselesini de beraberinde getirir. Söz konusu yöntemleri öğretim sürecinde etkin bir biçimde uygulayabilmek için yöntemlerin temel prensiplerini, sınırlarını, özelliklerini ve eksik yönlerini bilmek önemlidir. Bu tezin odaklandığı husus olan "Karşılaştırmalı Çözümleme Yaklaşımı/Yöntemi" hakkında çok az kaynak ve uygulama mevcuttur. Bu tezde söz konusu yöntemin aynı dil ailesinin farklı lehçelerini öğrenmede etkisi, benzerlikler ve farklılıklar üzerinden inşa edilecek öğretim tasarımının olumlu- olumsuz yönlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Karşılaştırmalı çözümleme yöntemi temelinde Özbek öğrencilerin Türkçe dil bilgisel yeterliliklerini geliştirmede uygulanacak etkinliklerin hedeflenen amaca, yöntemin doğasına ve ilkeler ile stratejilere uygun olarak geliştirilmesi önemlidir. Bu araştırmada planlanmış etkinlikler yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Özbek öğrencilerini dil bilgisel yeterliliğini geliştirmede etkisini tespit etmek için ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Türk soylu öğrencilerin kaynak lehçe etkisiyle Türkçenin dil bilgisi yapılarında lehçeler arası üretimsel hataları dikkate alınarak; aynı zamanda Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesi arasındaki yalancı eş değer sözcüklerin büyük oranda tam yalancı eş değer sözcüklerden oluştuğu tespitinden yola çıkılarak etkinlikler hazırlanmıştır. Etkinlikler fiilimsilerin öğretimi üzerine tasarlanmıştır. Özbek öğrencilerin Türkçe dil bilgisi düzeylerinin tespiti amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen başarı testi uygulanmıştır. Başarı testi üç alan ölçme değerlendirme uzmanının görüşleri alındıktan ve gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra pilot uygulaması Gazi Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Dil Öğretim Merkezi, Hacettepe Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi ve Başkent Üniversitesi Türkçe Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde yapılmış ve gerekli düzeltmelerle uygulanabilir hale getirilmiştir. Tezin çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Toshkent Davlot Sharqshinoslik Universitesi Turkshinoslik Bölümünde B2 düzeyinde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen 15 deney ve 12 kontrol grubu olmak üzere toplam 27 Özbek öğrenci oluşturmaktadır. İki gruba uygulanan ön test sonrasında deney grubu öğrencilerine 8 hafta süreyle araştırmacı tarfından hazırlanmış etkinlikler uygulanmış, kontrol grubundaki öğrencilerle dersler geleneksel biçimde işlenmiştir. Uygulama sonrasında ise deney ve kontrol grubu öğrencilerine son test yapılmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Araştırmaya yönelik bulgular incelendiğinde deney ve kontrol gruplarının deney öncesi dil bilgisi başarı düzeylerinin benzer nitelikte olduğunu göstermiştir. Uygulama sonrasında ise lehçeler arasındaki benzerlikler ve farklılıkların karşılaştırmalı öğretimi B2 düzeyindeki temelinde karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Özbek öğrencilerin dil bilgisel doğrulukla ilgili yeterliliklerini geliştirmede etkili olduğu sonuca ulaşılmıştır. Ayrıca deney ve kontrol gruplarının dil bilgisi başarı düzeyleri arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı düzeyde gelişmiş olduğu tespit edilmiştir. Etkinliklerin, dilsel benzerlikler ve farkların öğrencilerin öğrenme süreçlerine entegre edilmesi, öğrenme sonuçlarını olumlu yönde etkileyen bir strateji olarak değerlendirilmektedir. Karşılaştırmalı çözümleme yönteminin kullanıldığı deney grubu, ders dışında Türkçe kitap ve dergi okuma, Türkçe film ve dizi seyretme, Türkçe şiir yazma, günlük ve kompozisyon yazma ve Türkçe faaliyetlere katılma durumlarında kontrol grubuna göre daha az olmasına rağmen, karşılaştırmalı çözümleme yönteminin kullanıldığı deney grubu deney sonrasında daha başarılı olmuştur. Bu durum, Özbek öğrencilerin Türkçe dil yapılarını öğrenme sürecinde lehçeler arası dilsel ve sosyal mesafenin olumlu bir etkisi olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, karşılaştırmalı çözümleme yönteminin temel varsayımı, ana dili ve hedef dil yapılarının karşılaştırılması yoluyla oluşturulan dil materyallerinin dil öğretiminde kullanılması gerektiğidir.