Musul ve Kerkük vakıfları H.922-1112 / M.1516-1700
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ISAM SALAHUDDIN ALI AL-BAYATY
Danışman: HAMZA KELEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı İmparatorluğu'nun geniş coğrafi dağılımında ve en önemli kurumsal oluşumların başında hiç kuşkusuz vakıflar gelmektedir. Vakıf müessesesi sosyal ve ekonomik hayatta yardımlaşma düşüncesine dayanmaktadır. Vakıf, toplum içerisinde hayır işlerine süreklilik kazandırmış olup menkul ve gayrimenkulün Allah'ın mülkü hükmüne dönüşmesini sağlamıştır. Vakıf mülkler idari anlamda mütevellinin özel anlamda ise İslam toplumunun koruması altındadır. Bu kurum bütün İslam devletlerinde uygulanmış ve Osmanlı Devleti'nde ise cemiyetin her alanına yayılmıştır. Nitekim toplumun ihtiyaç duyduğu başta dini hizmetler olmak üzere eğitim, tasavvuf ve sosyal yardım kurumlarının tesis ve varlığını sürdürmesi hatta şehirlerin imar ve iskânının vakıflar yoluyla yapıldığı bilinmektedir. Bu çalışmada, Osmanlı döneminde XVI. ve XVII. yüzyıllar arasında Musul ve Kerkük'te kurulmuş vakıflar incelenmiştir. Araştırmada Osmanlılar devrinde de siyasi merkez özelliğini devam ettiren Musul ve Kerkük'ün XVII. yüzyıl sonlarına kadarki tarihi, coğrafi özellikleri ve vakıf kurumundan bahsedilmiş; bu kurumların gelir kaynakları, işletme usulleri ve giderleri elde edilen veriler ortaya konmuştur. Ayrıca söz konusu iki şehirde kurulan vakıfların kurucuları ve yönetimi hususunda tespit edilen kayıtlardan bilgiler verilmiştir. Böylelikle genel anlamıyla Musul ve Kerkük vakıfları dinî, kültürel, toplumsal ve ekonomik yönlerden ele alınarak ele bu müesseselerin insan ve toplum yaşamındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.