Non-fonksiyonel hipofiz adenomu olan hastaların nörokognitif açıdan değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI ALTINBEZER
Danışman: ALEV EROĞLU ALTINOVA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada non-fonksiyonel hipofiz adenomu olan hastaların nörokognitif fonksiyonlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji BD Hipofiz Polikliniği'nde takip edilen 18 yaş ve üzeri non-fonksiyonel hipofiz adenomu (NFHA) olan 80 hastada ve kontrol grubu olarak hipofiz adenomu olmayan Gazi Üniversitesi İç Hastalıkları Polikliniklerine başvuran 80 kişide Mayıs 2022-Nisan 2023 tarihleri arasında yapılmıştır. Depresyon, bilişsel fonksiyonları etkileyebileceği için toplam 160 kişiye öncelikle Beck Depresyon Ölçeği uygulanmıştır ve hafif, orta, yüksek depresif belirtiler gösteren kişiler çalışmaya dahil edilmemiştir. Sonrasında Bilişsel Başarısızlıklar Ölçeği, İleriye ve Geriye Yönelik Bellek Ölçeği ve Bellek İşlevselliği Anketi uygulanmıştır. Gruplar arasında yaş, cinsiyet, VKİ, eğitim durumu açısından anlamlı farklılık izlenmemiştir. NFHA'sı olan hastaların Bilişsel Başarısızlıklar Ölçeğinde kontrole göre daha yüksek puanlar aldığı tespit edildi (p<0,05). Bunun sonucunda hastalarda genel bilişsel başarısızlığın, dikkatsizliğinin, konsantrasyon bozukluğunun, isimleri hatırlayamamanın ve sosyal başarısızlığın daha fazla olduğu saptandı. İleriye ve Geriye Yönelik Bellek Ölçeğe bakıldığında hasta grubunda prospektif ve retrospektif bellek bozukluklarının daha fazla olduğu görüldü (p<0,05). Bellek İşlevselliği Anketi ve bunun alt ölçeklerinden genel unutkanlık sıklığı, unutmanın ciddiyeti, geçmişe dönük işlevler ve hatırlama teknikleri kullanımına bakıldığında hasta grubunda öznel bellek yakınmalarının daha fazla olduğu saptandı ve puanlarda istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edildi (p<0,05). NFHA'sı olan hastaların özelliklerine bakıldığında ileri yaşta olanlarda bilişsel fonksiyonların bozulduğu saptandı. Opere olan ve radyoterapi/gamma-knife tedavisi alanlarda isim hafızasının bozulduğu gösterildi. Sekonder adrenal yetmezliği olanlarda sosyal başarısızlığın daha fazla olduğu, steroid replasmanı dozu ne kadar fazla ise konsantrasyon bozukluğunun daha fazla olduğu görüldü. Hipogonadizmi olan hastaların isimleri hatırlamasının daha kötü olduğu, sosyal başarısızlıklarının daha fazla olduğu ve operasyon sonrası geçen süre arttıkça, isimleri hatırlama puanlarının azaldığı saptandı. IGF-1 düşük olanlarda IGF-1 normal olanlara göre sosyal başarısızlığın daha fazla olduğu, prospektif belleğin daha kötü olduğu ve genel unutkanlık sıklığının daha fazla olduğu tespit edildi. Sonuç olarak, NFHA nedeniyle takip edilen hastalarda nörokognitif fonksiyonlarda anlamlı düzeyde bozulmalar olduğu ve bunun eksik olan hipofizer akslarla, aldıkları tedaviler ve operasyon ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu çalışma ile NFHA'sı olanlarda nörokognitif fonksiyonları etkileyen faktörlerin daha erken tanınması ile erken dönemde destek başlanarak yaşam kalitesinin olumlu yönde etkilenmesi sağlanabilecektir.