Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Elif ERKAN KURDOĞLU
Danışman: Yeşim Özkan
Özet:
Fabry hastalığı, α-galaktozidaz A (α-Gal A) enzim eksikliği ile sonuçlanan GLA genindeki mutasyonların neden olduğu, X'e bağlı nadir bir lizozomal depo hastalığıdır. Yetersiz α –galaktozidaz A aktivitesi glikosfingolipidler, globotriozilseramidin (Gb3) ve globotriozilsfingozinin (Lizo-Gb3) lizozomlar içinde vasküler endotel, podositler, arteriyel düz kas hücreleri ve kardiyomiyositler dahil olmak üzere çeşitli hücre tiplerinde ilerleyici birikimine yol açar. Bu çalışmada Fabry hastalığı için en umut vadeden biyobelirteç, ikincil tarama hedefi olan Lizo-Gb3'ün plazma ve kuru kanda (DBS) ölçümü için basit, hızlı ve hassas bir yöntem önerilmiştir. Ön işlem olarak basit protein çöktürme metodu uygulanarak plazma ve kuru kan Lizo-Gb3 konsantrasyonları, UPLC-MS/MS'te pozitif elektrosprey iyonizasyonunda, Multiple reaction monitoring (MRM) kullanılarak ölçülmüştür.Yöntem geçerli kılma çalışmalarında, kalibrasyon aralığını 0,50 -100 ng/mL olarak elde edilmiştir. Gün- içi ve günler arası doğruluk ve kesinlik (%CV) <%10 olarak hesaplanmıştır. Tespit limiti (tayin alt sınırı) ve ölçüm limiti (teşhis sınırı) sırasıyla 0,1 ng/mL ve 0,3 ng/mL olarak saptanmıştır. Geri kazanım %95'in üzerinde saptanmıştır. Yöntem 97 adet sağlıklı kontrol grubunda ve 88 adet Fabry Hastalığı tarama grubunda uygulanmıştır. Lizo-Gb3 konsantrasyonları hem erkek hem de kadın Fabry hastalarında, sağlıklı kontrollere kıyaslandığında oldukça yüksek saptanmıştır (p< 0,001). Bu veriler yöntemin Fabry hastalarında plazma ve kuru kan örneklerinde Lizo-Gb3 tespiti için uygun olduğunu, tarama, tanı ve terapötik monitörizasyon için kullanılabileceğini göstermektedir.
Anahtar Kelime: Fabry hastalığı = Fabry disease ; Galaktosidazlar = Galactosidases ; Genler = Genes ; Kromatografi-sıvı = Chromatography-liquid ; Kütle spektrometri = Mass spectrometry ; Mutasyon = Mutation