Toplumsal bellek unsuru olarak türkülerin sosyal bilgiler öğretiminde kullanılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ADEM KARACA
Danışman: Bülent Akbaba
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı toplumsal bellek unsuru olarak türkülerin sosyal bilgiler öğretimindeki etkililiğini incelemektir. Araştırma, yaklaşım olarak nitel, desen olarak eylem araştırması, eylem araştırması türlerinden ise katılımcı eylem araştırmasına uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmada Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi'nden Erzurum yöresine ait türküler incelenerek sosyal bilgiler dersi "Kültür ve Miras" ve "İnsanlar, Yerler ve Çevreler" öğrenme alanları kazanımlarıyla ilişkili olan türküler tespit edilmiş, Web 2.0 aracı olan Canva'da video materyali hâline getirilmiştir. Eylem aşamasından önce ortaokul öğrencileri için türkülere yönelik tutum ölçeği geliştirilmiştir. Bu ölçeğin geçerlik güvenirlik çalışmalarına katılan öğrenci sayısı ise kolay ulaşılabilir örneklem yöntemiyle belirlenen 655 ortaokul öğrencisidir. Araştırmanın çalışma grubu, amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme göre belirlenmiştir. Eylem aşaması, 2021-2022 eğitim öğretim yılı güz döneminde Erzurum ili, Oltu ilçesinde bulunan bir devlet okulundaki 15 öğrenci ile 22.10.2021-10.01.2022 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmadaki veriler tutum ölçeği, öğrenci çalışma yaprakları, öğrenci günlükleri, öğretmen ve araştırmacı gözlem formları aracılığıyla toplanmıştır. Tutum ölçeği geçerlik, güvenirlik analizi çalışmalarında SPSS 24.0 ve Jamovi 2.2.2. istatistik programlarından yararlanılmıştır. Öğrenci tutumları ilişkili örneklemler için t-testi, çalışma yapraklarından elde edilen veriler ise derecelendirilmiş puanlama anahtarı ile analiz edilmiştir. Öğrenci günlük formları Nvivo 12 programı kullanılarak kelime bulutu, gözlem formları ise içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmadaki verilerin analiz edilmesiyle birlikte öğrencilerin türkü temelli video materyalleri aracılığıyla türkü sözlerinde yer alan tarihî mekân, askerlik, savaş, giyim kuşam kültürü, yemek kültürü, mesken yapıları, yeryüzü şekilleri, iklimin insan faaliyetleri üzerindeki etkisi, yaşam biçimi, nüfus, göç, doğal afetler ve çevre sorunlarına yönelik kültürel ve çevresel farkındalıklarının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak öğrencilerin düşünme becerilerini aktifleştirdikleri, türkülerdeki sözlerden yola çıkarak değişim ve sürekliliği algılama, mekânı algılama becerilerine yönelik nitelikli ürün ve performans gösterdikleri, türkülerle birlikte sosyal bilgiler derslerinin eğlenceli geçtiği, ögeler arasında neden sonuç ilişkisi kurabildikleri, ders konusunu günlük yaşam ve yakın çevreyle ilişkilendirebildikleri tespit edilmiştir. Araştırmadaki eylem uygulaması etkinliklerinin sonunda yapılan ilişkili örneklemler için t-testi bulgularında ise çalışma grubunun türkülere yönelik aritmetik ortalamasının arttığı ancak anlamlı bir farklılığın ortaya çıkmadığı tespit edilmiştir.