TÜRKİYE VE İRAN'DAKİ DERS KİTAPLARININ GÖRSEL TASARIM İLKELERİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SHIVA SHAHIN POOR
Danışman: GÜLGÜN ALPAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı Türkiye ve İran'daki ders kitaplarının görsel tasarım ilkeleri bakımından incelenmesi ve karşılaştırılmasıdır. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yaklaşımı tercih edilen bu araştırmada, amaca bağlı olarak doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Doküman olan ders kitaplarının görsel tasarımı, kategorik olarak Alpan'ın (2004) grafik tasarım ilkelerinin bir kısmını oluşturan görsel ögelerin tasarımı, sayfa tasarımı ve kapak tasarımı başlıkları altında incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu; Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanan ilkokul 3.sınıf Matematik, Hayat Bilgisi ve Fen Bilimleri ders kitapları ve İran'da Eğitim Programı Planlama ve Yazma kurumu tarafından hazırlanan ilkokul 3. sınıf Matematik, Sosyal Bilgiler ve Ampirik Bilimler ders kitapları oluşturmaktadır. Kitapları incelemek ve değerlendirmek için her iki ülkeden üçer ders kitabı seçilmiştir. Ders kitapların seçiminde ölçüt olarak, kitapların her iki ülkede benzer özelliklere ve durumlara sahip olma özelliği aranmıştır. Bu durumlar; ders kitaplarının Milli Eğitim Bakanlığı gibi resmi kurumlarca basılmış olması, benzer dersleri (içeriği) ve sınıfları içeriyor olması ve ayrıca görsellerin yoğun olarak kullanıldığı ilkokul 3. Sınıfları kapsamasıdır. Doküman incelemesinden elde edilen veriler kategorik ve tematik olarak analiz VI edilmiştir ve araştırmanın alt amaçları doğrultusunda tablolaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre şu sonuçlara ulaşılmıştır: Türkiye ders kitapları görsel ögelerin tasarımı ilkelerine göre değerlendirildiğinde, hem resimleme hem fotoğrafta en çok '2. Görsellerin estetik beğeniyi güçlendirici biçimde tasarlanmış olması' ilkesine uymamıştır. Sayfa tasarımına göre değerlendirildiğinde, en çok 'Sayfa tasarımında boşlukların etkili kullanılması' ilkesine uymamıştır. Kapak tasarımına göre değerlendirildiğinde ise en çok '25. Kapak tasarımının sayfa düzeni ile ilişkili olması' ve '30. Kapağın estetik ve albenili tasarlanmış olması' ilkelerin ihlal edildiği görülmüştür. İran ders kitapları görsel ögelerin tasarımı ilkelerine göre değerlendirildiğinde, resimleme ve fotoğrafların en çok '2. Görsellerin estetik beğeniyi güçlendirici biçimde tasarlanmış olması', '14. Rengin estetik ve uyumlu kullanılması' ve '5. Görsel ögelerde vurgulamanın etkili kullanılması' ilkeleri ihlal edildiği görülmüştür. Sayfa tasarımına göre değerlendirildiğinde, en çok '22. Karşılıkşı iki sayfanın birlikte düzenlenmesi' ilkesine uymamıştır. Kapak tasarımına göre değerlendirildiğinde ise en çok '25. Kapak tasarımının sayfa düzeni ile ilişkili olması' ilkesi ihlal edildiği görülmüştür. Ders kitapları karşılıklı olarak değerlendirildiğinde; görsel ögelerin tasarımı kategorisinde; Türkiye kitaplarında resimleme kullanım oranı daha fazla iken İran kitaplarında fotoğraf kullanım oranı resimlemeden daha fazladır. Türkiye fotoğrafları resimlemelerinden daha başarılı iken İran kitaplarında resimlemeler, fotoğraflarından daha başarılı olmuştur. İki ülkenin resimleme ve fotoğrafı karşılıklı olarak değerlendirildiğinde; resimlemelerde iran daha başarılı iken, fotoğraflarda Türkiye İran'a göre baha başarılı olmuştur. Genel olarak görsel ögelerin tasarımı ilkelerine uyumunda İran kitapları daha başarılıdır. Sayfa tasarımı ilkelerine uyumunda Türkiye daha başarılı iken kapak tasarımı ilkelerine uyumunda İran kitapları daha başarılı olmuştur.