Eğitim fakültesinde görev yapan öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarının incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RIDVAN ŞİRİN

Danışman: Şaban Çetin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, eğitim fakültelerinde görev yapan öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarını belirlemektir. Bu araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu bağlamda öğretim elemanları ile öğrenciler arasında görüş farklılıkları olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda bu görüşlerin kişisel bazı değişkenlere göre değişip değişmediği belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmada ayrıca mesleki doyum ve mesleki bağlılık düzeylerinin, akademisyenlerin mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarının bir yordayıcısı olup olmadığı irdelenmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini Türkiye'deki bütün eğitim fakülteleri oluşturmaktadır. 37 farklı üniversiteden 628 akademisyenden ayrıca 7 farklı üniversitenin eğitim fakültelerinden 675 adet 4. sınıf öğrencisinden veriler toplanmıştır. Araştırmada "mesleki doyum ölçeği", "mesleki bağlılık ölçeği" ve aynı zamanda araştırmacı tarafından geliştirilen "öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algısı ölçeği" kullanılmıştır. Oluşturulan ölçeğin yapı geçerliği faktör analizi ile belirlenmiştir. Ölçek 26 madde üç alt boyuttan oluşmakta, ölçeğin toplam varyansı açıklama oranı %59,6 ve cranbach alfa değeri 0,952 olarak tespit edilmiştir. Öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarının yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarının cinsiyet, yaş, bölüm ve akademik ünvan değişkenlerine göre farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Kruskal Wallis Testi sonucuna göre akademisyenlerin mesleki kıdem grupları arasında anlamlı bir fark görülmüş ve etki değeri 0,018 olarak bulunmuştur. Belirli kıdem grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Mesleki kıdem gruplarına göre ortalamalar incelendiğinde, kıdem arttıkça mesleki değer kazandırma sorumluluk algısının artış gösterdiği gözlemlenmektedir. Ancak etki değerine göre mesleki kıdem değişkeninin öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarını düşük düzeyde etkilediği tespit edilmiştir. Öğretim elemanlarının mesleki bağlılık ve mesleki tatmin düzeylerinin, mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarının önemli bir yordayıcısı olup olmadığının incelenmesi için yapılan robust regresyon analizi sonuçlarına göre modelimizdeki bağımsız değişkenler (mesleki doyum ve mesleki bağlılık) mesleki değer kazandırma sorumluluk algısının önemli yordayıcılarıdır. Her iki değişken de istatistiksel olarak anlamlıdır ve modelin genel olarak anlamlı ve geçerli olduğunu gösterir. Bu analiz sonucunda, mesleki doyumun mesleki değer kazandırma üzerinde daha güçlü bir etkisi olduğu, mesleki bağlılığın ise daha zayıf ama yine de anlamlı bir etkisi olduğu söylenebilir. Modelimizin açıklayıcılık gücünün orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarına ilişkin öğrenci görüşleri incelendiğinde bütün maddelerin genel ortalaması 3,10 olarak hesaplanmıştır. Bu, öğretmen adaylarının akademisyenlerinin mesleki değer kazandırma sorumluluklarına ilişkin genel algısının orta düzeyde olduğunu göstermektedir. Alt boyutlar arasında en yüksek ortalama, destekleme boyutunda 3,285 olarak tespit edilmiştir. Farkındalık boyutunun 3,20 uygulama boyutunun ise 2,931 olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, akademisyenlerin mesleki değerlerin kazandırılması konusunda farkındalık sahibi olduklarını ve destekleyici olduklarını ancak uygulamada bazı eksikliklerin bulunduğunu göstermektedir. Öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarına ilişkin öğrenci görüşlerinin cinsiyet değişkenine göre incelenmesi sonucunda iki grup arasındaki ortalama puan farkının istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmektedir. Bu bağlamda cinsiyet grupları arasında genel ortalama açısından anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarına ilişkin öğrenci görüşlerini öğrencilerin mesleki değer kazandırmanın önemine ilişkin algılarına göre değerlendirdiğimizde anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir. Bu sonuç öğretmen adaylarının bu konuda olumlu düşündüğüne ve lisans döneminde mesleki değerlerin kazandırılması gerektiğine yönelik yüksek puanlama yaptıklarını göstermektedir. Yapılan Post Hoc Testi sonuçları, lisans döneminde mesleki değer kazandırmanın önemine ilişkin 5, 6 ve 7 puan veren öğretmen adaylarının, öğretim elemanlarının mesleki değer kazandırma sorumluluklarına yönelik daha olumlu algılara sahip olduğunu göstermiştir. Öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarına ilişkin öğrenci görüşlerinin öğretmen adaylarının öğrenim gördükleri bölüme göre değerlendirilmesi sonucunda bölümler arasında anlamlı farklılıklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın dördüncü alt problemi, öğretim elemanlarının öğretmen adaylarına mesleki değer kazandırma sorumluluk algılarına ilişkin öğretim elemanlarının kendilerini ve öğrencilerin öğretim elemanlarını değerlendirmelerine ilişkin görüşleri incelendiğinde öğretim elemanlarının mesleki değer kazandırma sorumluluğuna yönelik algıları ile öğrencilerin bu konuda öğretim elemanlarını değerlendirmeleri arasında belirgin bir farklılık olduğu güçlü bir şekilde görülmüştür.