Öz düzenlemeli strateji gelişimi öğretim modelinin Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme becerilerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ÇELİK
Danışman: Yusuf Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeli ile Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı üçüncü sınıfta öğrenim gören Türkçe öğretmeni adaylarına özetleme stratejileri öğretilmiştir. Çalışmanın başında yapılan ön test öncesi ölçümde, öğretmen adaylarının özetleme stratejilerini kullanım becerilerinin istenen düzeyde olmadığı ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra, çalışma öncesinde deney grubundan on beş öğretmen adayıyla yapılan görüşmede öğretmen adaylarının özet, özetleme, özetleme stratejileri, özetlemeyi öğrenme ve öğretebilmeye dair bilgi ve görüşlerinin yetersiz olduğu anlaşılmıştır. Çalışma grubunu 2020-2021 Bahar döneminde öğrenim gören kırk sekiz öğretmen adayının oluşturduğu eğitim, sekiz hafta, on altı ders sürmüştür. Eğitim öncesinde öğretmen adayları yansız atamayla deney ve kontrol grubu olarak ayrılmıştır. Bu atama sonucunda yirmi dört öğretmen adayı deney, yirmi dört öğretmen adayı kontrol grubunda yer almıştır. Deney grubuna "Başlık yazma", "Metni özetlerken hâkim bakış açılı üçüncü tekil anlatıcıyı kullanma", "Metni özetlerken doğru zaman eklerini (geniş zaman) kullanma", "a) Metni özetlerken kendi cümlelerini kullanma (kelime ve kavram düzeyinde)", "b) Metni özetlerken kendi cümlelerini kullanma (önerme/cümle düzeyinde)", "Metni özetlerken olayların gerçekleşme sırasını göz önünde bulundurma", "Metni özetlerken nesnel bir dil kullanma", "Metni özetlerken temel bilgileri kullanma", "Metnin ana düşüncesine özette yer verme", "Ana düşünceyi destekleyici yardımcı düşüncelere özette yer verme" ve "Metin-özet oranına dikkat etme" stratejileri Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeli yardımıyla öğretilmiştir. Kontrol grubuyla bir eğitim gerçekleştirilmemiştir. Eğitim öncesinde, hikâye edici bir metnin özetinin çıkarılması yoluyla ön test gerçekleştirilmiştir. Eğitimin sonunda, son test 1 bağlamında, ön testte özeti çıkarılan metin katılımcılara tekrar verilmiş ve onlardan metnin özetini çıkarmaları istenmiştir. Bunun yanında son test 2 olarak, öğretmen adaylarının daha önce özetini çıkarmadıkları bir metin verilmiş, adaylar bu metni de özetlemişlerdir. Çalışmanın sonunda deney ve kontrol grupları toplam puanlar açısından karşılaştırıldığında, hem son test 1'de hem son test 2'de deney grubu lehine anlamlı farka ulaşılmıştır. Tek tek stratejiler bazında ele alındığında, "Başlık yazma", "Metni özetlerken hâkim bakış açılı üçüncü tekil anlatıcıyı kullanma" ve "Metin-özet oranına dikkat etme" dışındaki tüm stratejilerde son test 1 ve son test 2'de gruplar arası anlamlı bir fark oluştuğu görülmüştür. Bahsi geçen stratejilerde öğretmen adayları daha önce de başarılı olduklarından, eğitim sonunda anlamlı fark oluşmamıştır. Deney grubunun ön test-son test 1 ve ön test-son test 2 ölçümlerinde, son testler lehine anlamlı farka ulaşılmıştır. Kontrol grubunun bahsi geçen testlerinin karşılaştırılmasında ise anlamlı farka rastlanmamıştır. Son test 1-son test 2 karşılaştırması sonucunda, deney grubunda son test 2 lehine anlamlı fark oluşurken kontrol grubunda anlamlı fark tespit edilmemiştir. Bu sonuçlar, deney grubunun özetleme becerisinin son testlerde arttığına, kontrol grubunun ise gelişim göstermediğine işaret etmektedir. Çalışma sonrasında, eğitim öncesinde görüşleri alınan öğretmen adaylarıyla tekrar görüşme yapılmıştır. Adaylar bu görüşmede çalışmanın planlanışı, uygulanışı, özetleme stratejilerini, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modelini öğrenme ve öğretebilme durumları hakkında olumlu görüşler belirtmişlerdir. Bu sonuç, daha önce bahsedilen sonuçları destekler nitelikte, çalışmanın Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme konusundaki bilgi ve becerilerine yarar sağladığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi Öğretim Modeli, Özetleme, Özetleme Stratejileri Öğretimi, Türkçe Öğretmeni Adayları