Mesleki Gelişim Yöntemi Olarak Uygulanan Mesleki Öğrenme Topluluklarının Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gamze ÖZER
Danışman: Sabri Çelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, mesleki öğrenme topluluklarının oluşturulma ve uygulanma süreci ile sürdürülebilirliğine ilişkin öğretmen görüşlerini ortaya çıkarmak, toplulukların öğretmenlerin mesleki gelişimine, öğrencilerine ve okuldaki diğer paydaşlarına yansımalarını incelemektir. Nitel yöntemle gerçekleştirilen bu araştırma, durum çalışması deseninde tasarlanmıştır. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Ankara ilinde mesleki öğrenme topluluklarında yürütücülük yapan yirmi iki öğretmen, çalışma grubuna dâhil edilmiştir. Veriler görüşme ve gözlemden yararlanılarak toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre mesleki öğrenme topluluklarını oluşturma ve uygulama sürecinde yürütücü, MÖT üyeleri, proje paydaşları ile fiziki ve teknolojik şartlardan kaynaklı bazı unsurlar süreci desteklemektedir. Yürütücülerin bazı kişilik özellikleriyle yönetim ve liderlik becerilerine sahip olmaları ve hazırbulunuşluk düzeyleri toplulukları oluşturma ve uygulama sürecini kolaylaştırmaktadır. Yürütücüden kaynaklı bu faktörler MÖT sürecinin en önemli destekleyicisidir. MÖT üyelerinin gelişime ve yeniliğe açık olma, dışa dönük ve paylaşımcı olma gibi kişilik özellikleri; hazırbulunuşluk düzeyleri ve toplantılarla ilgili olumlu dönütleri; proje paydaşlarının toplantılara ön hazırlık yapılması ve planlamanın yapılması, bürokratik işlerin yürütülmesi, yürütücüler ve MÖT üyelerinin motivasyonlarının sağlamasını çeşitli şekillerde desteklemesi süreçteki diğer destekleyici unsurlardır. Ayrıca gerekli fiziki ve teknolojik koşulların varlığı süreci kolaylaştırmaktadır. Bu süreçte yürütücü, MÖT üyeleri, yönetim, fiziki ve teknolojik koşullardan kaynaklı bazı engelleyici faktörler bulunmaktadır. Yürütücünün mükemmeliyetçi ve stresli olma, olumsuzluklardan çabuk etkilenme şeklindeki kişilik özellikleri, hazırbulunuşluk düzeylerinin yetersiz olması ve farklı alanlarda sahip oldukları sorumluluklar süreci güçleştirmektedir. MÖT üyelerinin içe dönük olması, hazırbulunuşluk düzeylerinin yetersiz olması engelleyici unsurlar arasındadır. Bu süreçte yürütücülerin en fazla güçlük yaşadığı unsurlar merkezî (Bakanlık), yerel (ilçe MEM) ve okul düzeyindeki yönetimlerden kaynaklanmaktadır. Merkezî yönetimden kaynaklı en önemli güçlük MÖT'lere katılımın gönüllülük esasına dayanmaması, üyelerin Bakanlık tarafından resen görevlendirilmesidir. Diğer güçlükler ise iş yükünün artırılması, motive edici düzenlemelerin eksikliği, planlama ve hazırlık için verilen sürenin yetersiz olması, materyal desteğinin yeterli olmaması, toplantı konularının merkezden belirlenmesi ve süreğen sorunların çözümlenmemesi şeklindedir. Yerel düzeyde yaşanan en önemli güçlük ise ilçelerde evrak işlerinde ve bilgi paylaşımında yaşanan aksaklıklardır. Ayrıca yöneticilerin olumsuz tutumları ve sorumluluklarını yerine getirmemeleri de süreci zorlaştırmaktadır. Okul düzeyinde ise MÖT'lerin okul saatleri içerisinde gerçekleştirilmesi nedeniyle okul işleyişinde yaşanan aksaklıklar en fazla karşılaşılan güçlük olarak ortaya çıkmıştır. Diğer engelleyici faktörler ise okul yönetimlerinin olumsuz tutumu ve MÖT'e ilişkin bilgi eksiklikleri, okuldaki iş yükünün fazla olmasıdır. Bu süreçte yönetimden kaynaklı faktörlerden sonra, en fazla karşılaşılan güçlükler fiziki ve teknolojik faktörlerden kaynaklı güçlüklerdir. Yürütücülerin fiziksel koşullar ile ilgili karşılaştıkları en büyük sorun toplantı mekânının grup çalışmasına uygun olmaması ve toplantı saatini belirleme güçlüğüdür. MÖT'lere katılan öğretmenlerin kişisel ve sosyal gelişimleri açısından sağladıkları en önemli faydalar sosyalleşme, özgüvenlerinin artması, daha paylaşımcı ve anlayışlı olmalarıdır. Ayrıca öğretmenler daha çözüm odaklı hareket etmekte, liderlik etme noktasında kendilerini geliştirmekte ve kurdukları ilişkiler sayesinde daha dışa dönük olmaktadırlar. Mesleki öğrenme toplulukları, öğretmenlere hedef dilde (İngilizce) ifade becerilerini geliştirme; yeni uygulama, yöntem ve teknikler öğrenme; ulusal ve uluslararası eğitim ve projelere katılma; sınıf yönetimi becerilerini geliştirme fırsatı vererek; onları öğrenmeye daha açık ve istekli hâle getirerek mesleki açıdan da geliştirmektedir. Öğretmenlerin örgütsel gelişimleri açısından sağladığı faydalar; mesleki yalnızlığın azalması, kolektif öğrenme becerisinin gelişmesi ve mesleki tükenmişliğin azalması şeklindedir. Öğretmenlerin topluluklarda öğrendiklerini sınıf içi uygulamalarına yansıtmaları öğrencilerin derse yönelik motivasyon ve memnuniyetlerini artırarak derse yönelik tutumlarını olumlu yönde değiştirmektedir. Ayrıca akademik açıdan öğrencilerin dil becerileri gelişmekte, akademik başarıları ile farklı etkinlik ve uygulamalara yönelik bilgileri artmaktadır. Öğretmenlerin grup çalışmalarına yaklaşımlarının değişmesi ve derslerinde öğrencilerine grup çalışmaları yaptırmaları da öğrencilerin iş birliği içinde öğrenmelerini olanak sağlayarak sosyal gelişimlerini desteklemektedir. MÖT'lere dâhil olmanın okullarda okul yönetimine, öğretmenlerin kendi zümrelerine, diğer zümrelere ve velilere olumlu veya olumsuz yönde yansımaları olmaktadır. Bu yansımaların okul yönetimlerine çoğunlukla olumsuz, kendi zümrelerine, diğer zümrelere ve velilere çoğunlukla olumlu yansımaları olmuştur. Okul yönetimlerine yansımaların genellikle olumsuz olmasının en önemli sebebi okuldaki işleyişin aksaması ve idarecilerin okulda öğretmen eksikliği nedeniyle rahatsızlık duymalarıdır. Öğretmen, öğrenci ve öğretim programından kaynaklı birtakım faktörler ile paydaşlardan sağlanan destek, fiziksel ve teknolojik koşullar MÖT' lerde öğrenilenleri uygulamaya geçirmeyi kolaylaştırmaktadır. Öğretmenlerin özellikle öğrendiklerini uyarlama becerileri ve öğrencilerinin ihtiyaçlarını öngörebilmeleri öğrendiklerini sınıflara transfer edebilmelerini desteklemektedir. Öğrencilerin motivasyonlarının yüksek olması ve dersi sevmeleri de öğretmenlerin öğrenme ve öğrendiklerini uygulama isteğini artırmaktadır. Ders saatinin yeterli düzeyde olması, okul yönetimi, meslektaşlar ve velilerden sağlanan destek ve sınıfların fiziki ve teknolojik açıdan donanımlı olması da öğrenilenlerin uygulanmasını kolaylaştırmaktadır. Bu süreçte engelleyici olarak görülen faktörler ise benzer şekilde öğretmen, öğrenci, öğretim programı, diğer paydaşlar ve yetersiz fiziki ve teknolojik koşullardan kaynaklanmaktadır. Öğretmenlerin iş yüklerinin fazlalığı nedeniyle zamanlarının yetersiz olması, yenilikleri denemede tedirginlik duymaları; öğrencilerin özellikle motivasyonlarının düşük olması, derse karşı ön yargılı olmaları, hazırbulunuşluk düzeylerinin farklı olması; yetersiz ders saati, müfredatın yoğun olması, LGS süreci ve kitap içeriklerinin yetersizliği gibi öğretim programından kaynaklı faktörler; meslektaşların olumsuz tutumu, velilerin yanlış algısı ve beklentisi gibi diğer paydaşlardan kaynaklı faktörler; kalabalık sınıflar, yetersiz teknolojik donanım gibi fiziksel ve teknolojik koşullardaki yetersizlikler öğrenilenlerin sınıfa transfer edilmesini güçleştirmektedir. MÖT'lerde öğrenilenlerin uygulamaya geçirilebilmesi için öğretim programı, sınıf ortamı, meslektaş ve fiziki ve teknolojik koşulların geliştirilmesine yönelik çeşitli öneriler getirilmiştir. Öğretim programına ilişkin öneriler arasında ders saatinin artırılması, ders kitaplarının geliştirilmesi, müfredatın esnek hâle getirilmesi öne çıkmaktadır. Ayrıca sınıflarda kur sisteminin uygulanması, meslektaş gözleminin yapılması, okullarda derslik sistemi uygulanarak ve sınıf mevcutları ideal sayıya getirilerek fiziki ve teknolojik şartların iyileştirilmesi önerilmektedir. MÖT' ler mesleki gelişim uygulamaları açısından büyük ölçüde sürdürülebilir olarak değerlendirilmektedir. Bu durumun nedenleri arasında özellikle MÖT'lerin alışkanlığa dönüşmüş olması, öğrencilere olan olumlu yansımaları, projeye olan inanç ve güven ile proje paydaşlarının desteği gösterilmektedir. Çeşitli nedenlerle az sayıda kişi MÖT'lerin sürdürülebilirliği konusunda kararsızdır veya sürdürülebilir olmadığını düşünmektedir. MÖT'lerin gelişimi için insan kapasitesine ilişkin ve yapısal koşullara yönelik bazı koşulların geliştirilmesi önerilmektedir. İnsan kapasitesinin geliştirilmesine yönelik getirilen öneriler arasında MÖT'lere dâhil olan öğretmenlerin motive edici unsurlarla desteklenmeleri, sürecin gönüllülük esasına göre planlanması ve paydaşların MÖT'ün amaçlarına göre bilgilendirilmesi öne çıkmaktadır. Yapısal koşulların iyileştirilmesine yönelik ise en fazla dile getirilen öneriler uygun fiziki ve teknolojik koşulların sağlanması, iş yükünün azaltılması ve materyal desteğinin sağlanması şeklindedir.