NATO'nun genişlemesi ve Balkanlar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Arif Bağbaşlıoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan yeni uluslararası sistem, uluslararası kuruluşların yeniden kurumsallaşmaları ve yapılandırılmaları gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. NATO bu süreçten etkilenerek ilgi, yetenek ve faaliyetlerinde anlayış değişikliği içerisine girmiştir. Bu tezde, yeni oluşan güvenlik mimarisinin en önde gelen unsurlarının NATO'nun strateji değişimi ve genişlemesi olguları olduğu değerlendirilmektedir. NATO'nun devamını kolaylaştıran ve bu sürece çarpan etkisi kazandıran etken, NATO'nun Soğuk Savaş sonrası yeni stratejik konseptini oluşturmada oldukça hızlı hareket etmesi ve bu süreci çeşitli faaliyet ve ortaklık programlarıyla dinamik tutmaya çalışmasıdır. Bu çalışmanın amacı, Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO için stratejik bir öncelik haline gelen genişlemeyi değerlendirmek ve NATO'nun yeni stratejisinin ilk uygulama örneklerinin yaşandığı Balkanlar ile ilişkisini tanımlamaktır. Bu temel amaç çerçevesinde, NATO'nun dönüşüm sürecinin değerlendirilmesi, Barış İçin Ortaklık Programı'nın NATO'nun genişlemesine ve Balkan ülkelerine olan etkisinin incelenmesi, Yugoslavya'nın dağılma sürecinde NATO'nun gerçekleştirdiği faaliyetlerin Balkan ülkelerinin Avrupa-Atlantik kurumlarına yönelmelerini nasıl etkilediğinin açıklanması, çalışmanın diğer alt amaçlarını oluşturmaktadır. NATO'nun genişlemesi ve Balkanlardaki müdahaleleri, aynı politikanın iki farklı yüzüdür. NATO'nun tarihi açısından, pek çok ilki içermesinden dolayı Bosna ve Kosova müdahaleleri ayrı öneme sahiptirler. Alan dışılık kavramı, Kosova krizi ile yeni bir içerik ve meşruiyet kazanarak NATO'nun bölgesel bir örgütten küresel bir örgüte dönüşümü açısından önem taşımaktadır. NATO'nun Balkanlardaki müdahalelerinden sonra gerçekleşen istikrar ortamı, aynı zamanda bölge ülkelerine İttifak'a katılma imkânı da sağlamıştır. Balkanlar'da hegemon rolü kurumsal yapılarıyla 1990'lı yıllarda askerî anlamda NATO, 2000'li yıllarda ise siyasi ve ekonomik anlamda AB üstlenmeye çalışmıştır. Balkanlar özelinde NATO'nun ve AB'nin genişleme politikaları paralel devam etmiştir. NATO'nun bölgedeki faaliyetleri sonucunda oluşan göreli istikrar ortamı, AB'nin bölgeye yönelik politika geliştirmesini kolaylaştırmıştır. İki kuruma üyelik için de ülkelerin belirli sorumlulukları yerine getirme şartı, bölgedeki ülkeler arasındaki sınır sorunlarının çözülmesi sürecini de hızlandırmıştır. Bu yaşananlar Soğuk Savaş sonrası dönemde İttikak'ın siyasi yönünün öne çıktığını gösteren örneklerdir.