UZAY YERLEŞİMLERİ MİMARİ PROGRAMLAMASI: OLASI BİR AY ÜSSÜ İÇİN MİMARİ PROGRAM ARAŞTIRMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMA KIRICI
Danışman: Pınar Dinç Kalaycı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ay yüzeyinde yerleşke tasarımı; görev tanımı, görev süresi, kullanıcı profili, çevresel koşullar ve teknolojik olanaklar gibi çok boyutlu değişkenlere bağlı olarak şekillenmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'nin Ay yüzeyinde gerçekleştireceği olası görevler doğrultusunda, Ay yerleşkesi tasarımına yönelik ilk kapsamlı mimari program önerisinin geliştirilmesi bu tezin temel amacını oluşturmaktadır. Türkiye'de bu alandaki çalışmaların yarışma düzeyinde sınırlı kalması, sistematik ve bilgi tabanlı bir programlama yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymuştur. Tezin problem alanı, görev süresi, kullanıcı sayısı ve çevresel koşullar gibi çok boyutlu değişkenlerin mimari karar alma süreçlerine entegrasyonudur. Ay yüzeyine özgü radyasyon, sıcaklık farkları, düşük yerçekimi ve sınırlı kaynak erişimi gibi çevresel parametreler; kullanıcıların yaşam destek gereksinimleri ve görev süreleriyle birlikte değerlendirilerek mimari karar alma süreçlerini doğrudan etkilemektedir. Bu kapsamda, güncel mimari programlama yöntemleri analiz edilmiş; Ay'a özgü çevresel ve operasyonel koşullar doğrultusunda mevcut bilgi tabanlı programlama modeli yeniden yapılandırılmıştır. Temel olarak belirlenen yaklaşım, Ay yerleşkesi bağlamında özgün adımlarla genişletilmiştir. Bu adımlar; Ay çevresel koşullarının analizi, görev bileşenlerinin belirlenmesi, inşa etme yöntemlerinin tanımlanması, alt sistem mimari bileşenlerin yapılandırılması ve mekânsal organizasyonun kurulmasıdır. Programlama süreci sonucunda 45 sayfalık bir mimari program dokümanı oluşturulmuştur. Bu doküman; 20 birimlik teknik ve fonksiyonel mekânları tanımlamakta, proje kapsamı ve kullanıcı verilerini içermektedir. Her bir mekân; alt fonksiyonları, mekânsal gereksinimleri, enerji ve kaynak tüketimi ile güvenlik ve acil durum senaryoları bağlamında ele alınmıştır. Ayrıca birimlerin yerleşke içindeki konumları, birim ve toplam alanları, kullanıcı kapasiteleri, yapı malzemeleri ve enerji yönetimi bilgileri de programlamaya entegre edilmiştir. Program çıktısı, mimarlık, şehir ve bölge planlama ile uzay ve havacılık mühendisliği alanlarından uzmanlarla yapılan odak grup toplantısında değerlendirilmiş ve gelen geri bildirimler doğrultusunda revize edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'nin Ay yerleşkesi tasarımına yönelik ilk mimari program önerisi ile birlikte, bu öneriyi destekleyen mimari programlama yaklaşım modeli literatüre kazandırılmıştır.